გართულებული კარიესები, სახის მიდამოს ტრავმები, ანთებითი პროცესები და სხვა -  ყბა-სახის ქირურგი ვანო საფარიშვილი აქტუალურ კითხვებს პასუხობს

გადაცემის ლაივი LIVE

როდის გვჭირდება ყბასახის ქირურგის დახმარება, რა არის ჰაიმორიტი და როგორ ხდება მისი მკურნალობა, როგორ შეიძლება პრობლემების პრევენცია. ასევე, რა სირთულის ოპერაციები ტარდება ყბა-სახის ქირურგიაში და რა ტიპის პრობლემებია ამ მიმართულებით ყველაზე აქტუალური.  ამ და სხვა საინტერესო თემებზე გადაცემაშისტუმრად ექიმთანყბასახის ქირურგი, ვანო საფარიშვილი საუბრობს.

 

ბატონო ვანო, დიდი მადლობა სტუდიაში მობრძანებისათვის. მოდით, საუბარი დავიწყოთ ოპერაციებით და შემდეგ გადავიდეთ სხვა თემებზე. რა ტიპის ოპერაციები ტარდება ყბასახის მიდამოში თქვენი გუნდის მიერ?

ვანო საფარიშვილი : ყბა-სახის ქირურგია, როგორც მედიცინის დარგი,  ახლოსაა სტომატოლოგიასთან. ძირითადად, ჩვენ საქმეში ვერთვებით მაშინ, როდესაც სახეზეა კბილებიდან გამოწვეული პრობლემები და ანთებები, ან გარეგანი ტრავმები.  სხვა პათოლოგიებიც არის, მაგრამ მოდით, დღეს ვისაუბროთ ანთებით და ტრავმულ პროცესებზე. ჩვენს დეპარტამენტში ყველანაირი სირთულის ოპერაციები კეთდება როგორც ბავშვებზე, ასევე მოზრდილებზე. პირველ რიგში ვთქვათ, თუ რა უნდა ვქნათ, რომ არ მივდეთ ოპერაციამდე. ამისათვის უნდა მოვუაროთ პირის ღრუს და მუდმივად მივაქციოთ ყურადღება. რადგან ის პათოლოგიები, რასაც ჩვენ ვმკურნალობთ, ძირითადად არის კბილის კარიესიდან გამოწვეული დაავადებები. საბედნიეროდ, დღეს უკვე არის საქართველოში იმის კულტურა, რომ პაციენტები სტომატოლოგს მიმართავენ პროფილაქტიკის მიზნითაც და არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც ტკივილი შეაწუხებთ. ქირურგთან კონსულტაციის და ზოგადად ჩვენთან მოხვედრის თავიდან აცილება ზუსტად სტომატოლოგთან დროულად მისვლით არის შესაძლებელი. როცა დროულად ხდება პრევენცია, შემდეგ ქირურგთან ვიზიტი აღარ მოგვიწევს.

გართულებული კარიერის პირობებში პირის ღრუში იწყება სხვადასხვა პროცესები – ზიანდება ღრძილი, იწყება ანთება, რომელიც სხვადასხვა ეტაპებს გადის. პირველი ეტაპია პერიოსტიტი, როდესაც ღრძილიდან წასული ინფექცია ვითარდება, იწყება ყრუ ტკივილები, ღრძილის მიდამოში კი პულსირების შეგრძნება აღინიშნება. ამ დროს ზოგი პაციენტი თვითნებურად მკურნალობს,   თავისით იღებს ანტიბიოტიკებს, რაც არასწორია. უყურადღებობის ან არასწორი მკურნალობის გამო პერიოსტიტი გადადის აბსცესში. ეს არის ფაზა, როდესაც ანთებითი პროცესი ლოკალიზებულია და მოიცავს პირის ღრუს რომელიმე უბანს, რომლის ეპიცენტრიც არის რომელიმე კბილი. ფლეგმონა კი არის მესამე ეტაპი, ეს არის განვრცობითი ანთებითი პროცესი, როდესაც ჩირქი დგება არა მხოლოდ კბილის მიდამოში, არამედ გარშემო ქსოვილებშიც. ამ დროს უკვე საჭიროა ქირურგის ჩარევა.

ბატონო ვანო, როგორც წესი, ეს არის მომართვიანობის ნომერი პირველი მიზეზი?

ვანო საფარიშვილი : ზოგადად, ანთებითი პროცესები ყბა-სახის ქირურგიაში ნომერ პირველი მიზეზია. განსაკუთრებით რთული პროცესები უფრო ხშირია, რადგან პაციენტები ხშირად აგვიანებენ ექიმთან მისვლას და ძირითადად ფლეგმონით მოდიან, რომელიც ძალიან საშიში მდგომარეობაა და შეიძლება ლეტალურადაც დასრულდეს, შეიძლება ჩირქი უკვე გულ-მკერდის ღრუშიც იყოს დაგროვილი და მედიასტინიტი  განვითარდეს, ეს ყველაფერი კი კბილიდან არის განპირობებული.

ეს რთული ტიპის ოპერაციაა?

ვანო საფარიშვილი : დიახ,საკმაოდ რთულია. ოპერაციისას განაკვეთები ისეთ ზონებზე ტარდება, რომლებიც გადის მაგისტრალურ სისხლძარღვებთან, საძილე არტერიასთან, გარეთა საძილე არტერიასთან და ა.შ. გარდა ამისა,  პირის ღრუს ფსკერის ფლეგმონის დროს არის ანატომიური მიდამოები, სადაც ჩარევის შემდეგ შეიძლება განვითარდეს გართულებები. ფლეგმონის გამომწვევი არის კბილი,  კარიესის არადროული მიხედვა, ამიტომ ექიმს დროულად უნდა მივმართოთ. თუ პაციენტი დროულად მიმართავს სტომატოლოგს, მას ყბა-სახის ქირურგი აღარ დასჭირდება.

კბილისმიერი ჩირქგროვის დროს მკურნალობა არის ქირურგიული. ხდება მიზეზის მოცილება და ჩირქის დრენირება. როგორც აღვნიშნეთ, ფლეგმონას აქვს ლოკალიზაცია და ამა თუ იმ უბანზე განაკვეთის საშუალებით ხდება ჩარევა. ნარკოზიდან გამოსვლისთანავე პაციენტის პირის ღრუ თავისუფალია მას შეუძლია საკვების მიღება, ყლაპვა, მეტყველება და ეს არის ჩვეულებრივ გადარჩენილი სიცოცხლე.

მოდით პათოლოგიებზე ვისაუბროთ. თქვენ, როგორც ყბასახის ქირურგს ბევრნაირი ოპერაციის ჩატარება გიწევთ. რა ტიპის პათოლოგიებს ხვდებით ყველაზე ხშირად? ყბასახის მიდამოს ტრავმების დროს როგორი ტიპის მკურნალობა და რა სახის ჩარევა ხდება?

ვანო საფარიშვილი : ძირითადად, ეს არის ანთებითი გართულებები და ტრავმები.  ეს შეიძლება იყოს ჩამოვარდნის შედეგად მიღებული ან საყოფაცხოვრებო ტრავმები, ასევე ავარიები. სახე ადამიანის სხეულის პატარა უბანია, მაგრამ ძალიან ბევრ ძვალს მოიცავს. განვიხილოთ ტრავმები – მათი დიაგნოსტირება და მკურნალობა ჰოსპიტლის სექტორში ხდება. ჩარევა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა სახის ტრავმაა და რამდენად რთულია. განსაკუთრებით სიმაღლიდან ვარდნისას არის ხოლმე რთული შემთხვევები, იყო შემთხვევა როცა პაციენტს სახის ყველა ძვლის მოტეხილობა ჰქონდა, თუმცა საბედნიეროდ კარგად დასრულდა. არის ქვედა ყბის, ზედა ყბის, ცხვირის, თვალბუდის დაზიანებები და ა.შ. ამა თუ იმ უბანს და მიდამოს თავისი მიდგომა სჭირდება.

საინტერესოა, არის თუ არა განსხვავება

ასაკში, მნიშვნელოვანია თუ არა ეს მოზარდის ტრავმაა, ბავშვის თუ ზრდასრულის?

ვანო საფარიშვილი : რასაკვირველია, ეს მნიშვნელოვანია. ბავშვებში უფრო სათუთია ძვლები და მუშაობასაც შესაბამისს მოითხოვს, რადგან იქ ყველა ძვალს თავისი ფიზიოლოგიური ნორმები აქვს. ექიმმა ყველაფერი ისე უნდა გააკეთოს, რომ სახსრის პათოლოგია არ განვითარდეს და არ შეჩერდეს სახსრის ზრდა, ამაზეა საჭირო ყურადღების გამახვილება. შესაბამისად, ბავშვებში მუშაობა ბევრად რთულია.

ბატონო ვანო, უკვე ვახსენეთ ყბასახის მიდამოს ანთებით ჩირქოვანი დაავადებები და ინფექციები. საერთო ჯამში, ტრავმების გარდა ყველაფერი დანარჩენი აუცილებლად აქედან მოდის და ინფექციით და ანთებითაა განპირობებული, თუ სხვა ტიპის პათოლოგიებიც არსებობს?

ვანო საფარიშვილი : არსებობს ანთებითი პროცესების რამდენიმე მიზეზი, თუმცა უფრო ხშირად ეს ოდონტოგენური , ანუ პირის ღრუს პრობლემებიდან წამოსული მიზეზია. სხვა ანთებებიც არსებობს, მაგალითად ოსტეომიელიტები. ოსტეომიელიტი ძვლის დაავადებაა, რომელიც ძალიან რთულად იკურნება.  მას ზოგჯერ არასწორი მკურნალობა იწვევს. არსებობს მწვავე ჰემატოლოგიური ოსტეომიელიტები, რასაც შეიძლება იწვევდეს პაციენტის კონტაქტი ქიმიურ ნივთიერებებთან. ამის მკურნალობაც ძალიან რთულია. არის ოსტეომიელიტები, რომლებიც საერთოდ არ ექვემდებარებიან მკურნალობას და ბევრი რეციდივი აქვთ. შეიძლება ოპერაციიდან ორ კვირაში ან ერთ თვეში ახალი კერა აღმოცენდეს. საბედნიეროდ, ოდონტოგენური ოსტეომიელიტები ადვილი სამართავია , დაზიანებულ უბანს ვაშორებთ და სწორად ჩატარებული ოპერაცია + სწორი ანტიბიოტიკოთერაპია სასურველ შედეგს იძლევა.

მწვავე ჰემატოგენური ოსტეომიელიტი უფრო რთული შემთხვევაა. იგი იწყება ქიმიურ ნივთიერებებთან კონტაქტით. ამ სახის ოსტეომიელიტი ძალიან აგრესიულია, იწყება ძალიან მარტივად. პაციენტები, რომლებიც უჩივიან კბილის ტკივილს, სტომატოლოგთან მიდიან, რის შემდეგაც ხდება კბილის ექსტრაქცია. ექიმი სვამს დიაგნოზს და კბილს ამოიღებს. თუმცა პრობლემა ამით არ გვარდება, რადგან  შემდეგ იწყება უკვე ძვლის ნეკროზი, რომელსაც ნერწყვი განაპირობებს. ნერწყვი ძვალთან ვერ მეგობრობს, ამიტომ არსებობს ზუსტად ღრძილები და ძვლები დაფარულია ღრძილებით, რომ ნერწყვთან არ ჰქონდეს შეხება. ამოღებული კბილის ბუდეში ჩადის ნერწყვი და ხდება ძვლის ნეკროზი. ძვლის ნეკროზის და გაშავების შემდეგ პაციენტს სტკივა ამოღებული კბილის მიდამო და მეზობელი კბილებიც, აქვს შეგრძნება, რომ ყველა კბილი სტკივა. ამ მდგომარეობის დიაგნოსტირება ხდება ანამნეზის შეკრებით და კლინიკურ ობიექტური სურათებით, მკურნალობა არის ქირურგიული, ხდება ლოკალური ოსტეოტომიები, ანუ ძვლის დანეკროზებული უბნების მოკვეთა,  მაგრამ ქრონიკული მწვავე ჰემატოგენური ოსტეომიელიტი ძალიან რთული სამართავია და რომელსაც როგორც ზემოთაც აღვნიშნე, ხშირად ახასიათებს რეციდივები.

მოდით, ვისაუბროთ ჰაიმორიტზე, როგორც ერთერთ ყველაზე გავრცელებულ პრობლემაზეჩვენ ვიცით, რომ ჰაიმორიტმა იცის თავის ტკივილი, არის ზეწოლის შეგრძნება და ხანდახან ხველა. საერთოდ რა ტიპის პრობლემაა ეს, რამდენად ხშირად ვხვდებით განსაკუთრებით ბავშვებში და მკურნალობის სქემა როგორია?

ვანო საფარიშვილი : ჰაიმორიტი მართლაც გავრცელებული და შემაწუხებელი პრობლემაა. ის გვხვდება როგორც ბავშვებში, ასევე ზრდასრულებში. ჰაიმორიტები იყოფა მწვავედ და ქრონიკულად. მწვავე ჰაიმორიტი შეიძლება გამოწვეული იყოს როგორც კბილიდან, ასევე გარეგანი ფაქტორებიდან. ოდონტოგენური ჰაიმორიტი არის ქრონიკული ანთება ამა თუ იმ კბილის ფესვებზე, რომლებიც ჰაიმორის ღრუებშია განლაგებული. ეს ღრუები ზედა ყბის ზემოთ მდებარეობს, ამიტომ ჰაიმორის ღრუში ძალიან ხშირად ძირითადი კბილები, მეექვსე, მეშვიდე და მერვე კბილები ფესვებითაა მოთავსებული. ზოგ ადამიანს აქვს თანდაყოლილი ქვემოთ განთავსებული ჰაიმორის ღრუ.  ოდონტოგენური, კბილისმიერი ჰაიმორიტი, როგორც ვთქვით გამოწვეული კბილებით. მნიშვნელოვანია არის თუ არა ჰაიმორიტი ჩირქოვანი, რადგან ჩირქოვან ჰაიმორიტს განსხვავებული მკურნალობა სჭირდება და მის მიმართ უყურადღებობამაც შეიძლება ოპერაციამდე მიგვიყვანოს. ამ დროს ყველაფერი იწყება კბილის პათოლოგიით, შემდეგ პაციენტს ჰგონია, რომ აქვს მხოლოდ კბილის პრობლემა და თავის პრობლემა ცალ-ცალკე, მიდის სტომატოლოგთან და იწყება სწორი მკურნალობა. თუ სწორი დიაგნოზი ვერ დაისვა, ბუნებრივია ვერც შესაბამისად ვუმკურნალებთ. თუ ადამიანს უთხრეს, რომ მხოლოდ თავის ტკივილია პრობლემა და კბილი არაფერ შუაშია, ძვირფასი დრო იკარგება.

თუ პრობლემა კბილიდან მოდის, ბუნებრივია, ჯერ დამნაშავე კბილის მკურნალობა უნდა მოხდეს. საბედნიეროდ დღევანდელი ტექნოლოგიები, თუნდაც 3D CT/ კატე გვაძლევს ზუსტი დიაგნოსტირების საშუალებას. თუ ჰაიმორის ღრუში ისახება ძირითადი მოლარები და მოლარების ფესვებზე არის ანთებითი პროცესები, ხოლო ჰაიმორის ღრუს ამომფენი ლორწოვანი შეშუპებულია და შეშუპება ამა თუ იმ კბილის ფესვის მწვერვალზე იკვეთება, ეს არის ოდონტოგენური ჰაიმორიტის დიაგნოზი. მაგრამ არსებობს არაოდონტოგენური ჩირქოვანი ჰაიმორიტიც, რომელიც არ არის კბილიდან გამოწვეული. მთავარია სწორი დიაგნოსტიკა და ამ შემთხვევაში მკურნალობა უკვე მარტივია გამოცდილი ექიმისთვის. თუ მწვავე ოდონტოგენური ჰაიმორიტია, ვმკურნალობთ კბილსაც და ჰაიმორის ღრუსაც თერაპიული ჩარევით, კბილის სწორი დაბჟენით და ანტიბიოტიკური სპექტრის სწორად შერჩევით, სადღაც 7 დღეში ეს პრობლემა იხსნება სწორი დიაგნოსტიკის და მკურნალობის შემთხვევაში.

რაც შეეხება მწვავე ჩირქოვან ჰაიმორიტს. ზოგადად, ცხვირს აქვს სამი გასავალი, რომელთაგან ერთი გადის ხახაში, მეორე ჰაიმორის ღრუში და მესამე შუბლის სინუსებში. როდესაც ადამიანი სუნთქავს ცხვირით და ცხვირში  შუა გასავლიდან ხვდება ბაქტერია, ჰაიმორის ღრუს ამომფენი ლორწოვანი უშვებს სპეციალურ სეკრეტს, რომელიც იჭერს ამ ბაქტერიას. დროთა განმავალობაში ეს ბაქტერია ლორწოვანში ანთებას იწვევს და პროცესი ვითარდება, შესაბამისად პაციენტს ეწყება  ჩივილები, ზეწოლის შეგრძნება, თვალებზე დაწოლა, მუდამ თავის ტკივილი, ცხვირიდან გამონადენი, მწვანე და უფერო სითხე და ა.შ. ასევე თქვენ აღნიშნეთ ხველა. ხველას იწვევს ის, რომ ძილის დროს ჰაიმორის ღრუ ივსება და ლორწო და ჩირქი ცხვირის შუა გასავლიდან ხახაში გადადის.ორივე ჰაიმორიტს ცუდი კლინიკა აქვს იმ თვალსაზრისით, რომ პაციენტი წუხდება, მაგრამ საბედნიეროდ დღეს ორივე ტიპის ჰაიმორიტის მკურნალობა შესაძლებელია.

თუ დიაგნოზი ოდონტოგენური ჰაიმორიტია და კბილია ნამკურნალევია, მიზეზი მაინც კბილია და ის უნდა მოშორდეს. შეიძლება როდესაც პაციენტი მოგვმართავს, ოდონტოგენური ჰაიმორიტი უკვე ჩირქოვან ჰაიმორიტში იყოს გადასული. ასეთ დროს ჩვენ  პირდაპირ კბილბუდიდან შევდივართ ჰაიმორის ღრუში, გამოგვაქვს ჩირქი, ხდება სანაცია, გაწმენდა და ერთი ოპერაციით გვარდება ყველაფერი, გარედან აღარაა საჭირო განაკვეთი, ძვლის მოხსნა და ა.შ.

სამწუხაროდ, პაციენტები ხშირად მიმართავენ  ხალხურ მედიცინას და ვურჩევ ეს არ ქნან, ხშირად ისინი ყოჩივარდას ბოლქვების ნახარშს იწვეთებენ ცხვირში, მაგრამ ეს არ შველით, პირიქით. შედეგად ხდება ჰაიმორის ღრუს ლორწოვანის გაუხეშება, ვერ ხერხდება მისი ბოლომდე გათავისუფლება და შემდეგ შეიძლება იყოს რეციდივები. ამიტომ გირჩევთ, მივმართოთ ექიმს. ჰაიმორიტმა იცის განმეორება. ბევრი პაციენტი გვყავს ქრონიკულ-მწვავე ჰაიმორიტით. ზოგადად ადამიანი როცა წუხდება, შემდეგ მიდის ექიმთან. საბედნიეროდ, ამ ბოლო დროს შემოდის კულტურა, რომ როგორც კი რაიმე პატარა სიმპტომია, აკითხავენ ექიმს და არ ელოდებიან, რომ მდგომარეობა დამძიმდეს. ქრონიკულ-მწვავე ჰაიმორიტის მესამე ფაზა მტანჯველია პაციენტისთვის, რადგან მდგომარეობა დროდადრო მწვავდება. არიან პაციენტები, ვინც თავიდანვე არ მიმართა ექიმს, სცადა თვითმკურნალობა,  შედეგად კი მწვავე პროცესი გადაუვიდა ქრონიკულში და დროდადრო უმწვავდება. ადამიანებს, ვისაც ქრონიკული ჰაიმორიტი აქვს, ვურჩევ მოერიდონ მდგომარეობის გამწვავებას. მოერიდეთ ორპირ ქარში ყოფნას, მანქანაში მინა არ იყოს ჩაწეული, დაბანილი თავით და სველი სახით გარეთ არ გახვიდეთ. ეს პრევენციის ადვილი საშუალებებია.

ბატონო ვანო, ძალიან ხშირად პაციენტებს არ აქვთ ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რა სირთულის ოპერაციები ტარდება საქართველოში. რატომღაც ადამიანებმა არ იციან, რომ ძალიან რთული ოპერაციები კეთდება ქვეყანაში. კონკრეტულად ყბასახის ქირურგიაში რა ვითარებაა ამ მხრივ, რა სირთულის ოპერაციებს ატარებთ?

ვანო საფარიშვილი : მინდა ვთქვა, რომ საქართველოს ჰყავს ძალიან ძლიერი ქირურგები ყველა მიმართულებით, მათ შორის ყბა-სახის ქირურგიის კუთხითაც. ეს ეხება არა მხოლოდ ჩემს გუნდს, არამედ ჩემს კოლეგებსაც. რასაკვირველია ჩვენთვის მულტი-ტრავმებზე მუშაობა ბევრად საინტერესოა, რადგან აქ უფრო დიდი გამოწვევების წინაშე ვდგავართ. შემიძლია გავიხსენო შემთხვევა, როდესაც სიმაღლიდან გადმოვარდნილი ახალგაზრდა შემოიყვანეს, ისეთი მძიმე მდგომარეობა იყო, რომ მისი  გადარჩენა საეჭვო იყო. პაციენტს სახის თორმეტივე ძვალი მოტეხილი ჰქონდა და ყველა ძვალი ქსოვილებში იყო გასული. ოპერაცია რვა საათი გრძელდებოდა და საბედნიეროდ, ჩვენ ამ ადამიანის გადარჩენა შევძელით, მასთან დღემდე გვაქვს კონტაქტი. იყო შემთხვევა, რომ ბავშვი შემოვიდა პიროტექნიკის გამოყენების შედეგად დაზიანების შემდეგ, ყბის ძვლები ფაქტობრივად აღარ იყო ადგილზე, მაგრამ ეს ბავშვი დღეს ჩვეულებრივი ცხოვრებით ცხოვრობს, ჭამს, მეტყველებს. რასაკვირველია, დეფექტები შეიძლება დარჩეს, როცა ასეთი ხარისხის და სიმრავლის მოტეხილობებია, მაგრამ ამ ეტაპზე იმაზეც ვმუშაობთ, რომ სრულყოფაში მოვიყვანოთ ეს პაციენტები მას შემდეგ, რაც მათი სიცოცხლის გადარჩენა მოხდება. ადამიანის ყველა ორგანოს თავისი ფუნქცია აქვს. როცა კვების და მეტყველების პროცესზე ვსაუბრობთ, მასში ქვედა ყბა აუცილებლად მონაწილეობს და როცა ქვედა ყბა დამსხვრეულია, ყველანაირად ვცდილობთ შევანარჩუნოთ ეს ძვალი, რომ ადამიანმა ცხოვრების ნორმალურად გაგრძელება შეძლოს. მინდა სიამაყით აღვნიშნო, რომ ჩვენი კლინიკიდან გაწერილ პაციენტებს ზონდი არ დასჭირვებიათ, ყველა შემთხვევაში წარმატებულად დასრულდა ჩარევა, რაც ჩვენთვის ყველაზე დიდი ბედნიერებაა.