რატომ იმატა ურტიკარიამ კოვიდის დროს და როგორ გავარჩიოთ კოვიდის ახალი შტამი ალერგიისგან - ნონო ლომიძის რეკომენდაციები

გადაცემის ლაივი LIVE

რა არის ურტიკარია, როგორ ვლინდება ის, რატომ მომრავლდა ბოლო დროს ეს დიაგნოზი და მწვავდება თუ არა ურტიკარია კოვიდის დროს- საინტერესო გადაცემებზე გადაცემაში „სტუმრად ექიმთან“ ალერგოლოგ – იმუნოლოგი ნინო ლომიძე საუბრობს.

-ნინო, პირველ რიგში დიდი მადლობა მობრძანებისათვის. მოდით, პირველი შეკითხვა დავსვათ ურტიკარიას, იგივე ჭინჭრის ციების რაობაზე. საერთოდ რა ტიპის პრობლემაა ეს, რატომ შეიძლება გაჩნდეს და განსაკუთრებით რა ასაკის ადამიანებისთვისაა დამახასიათებელი?

ნინო ლომიძე: დიახ, ურტიკარია, იგივე ჭინჭრის ციება მართლა ძალიან აქტუალური თემა და ერთ-ერთი გავრცელებული დაავადებაა. ის ხშირი მომართვიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია. დაავადების სამედიცინო სახელწოდებაა ურტიკარია, თუმცა ჭინჭრის ციებასაც ეძახიან, რადგან ამ დროს კანი ძალიან ჰგავს ჭინჭრისგან დასუსხულს და ახასიათებს გამონაყარი. ურტიკარია შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს. ის ექიმისთვის მარტივი ამოსაცნობია. როდესაც პაციენტი მოდის ჩივილებით, ჩვენ ვხედავთ, რომ მას აღენიშნება დასუსხულის მაგვარი გამონაყარი, რომელიც შესაძლებელია მედიკამენტის მიღებით ან მის გარეშე უკვალოდ გაქრეს რამდენიმე წუთიდან რამდენიმე საათის ინტერვალში. მყოლია ისეთი პაციენტებიც, რომლებიც ისეთ დროს მოვიდნენ, რომ გამონაყარი უკვე ალაგებული იყო. კლასიფიკაციის მიხედვით ჭინჭრის ციება არის მწვავე და ქრონიკული. შეიძლება თავიდან ურტიკარია მკურნალობის ფონზე ჩაწყნარდეს, ან შეიძლება თვითმკურნალობის შედეგად პაციენტს სიმპტომები აულაგდეს და ეგონოს, რომ ყველაფერი მორჩა, თუმცა შემდეგ ისევ დაბრუნდეს სიმპტომატიკა. როგორიც კი ჭინჭრის ციების ხანგრძლივობა 6 კვირას გადასცდება, ის კლასიფიცირდება როგორც ქრონიკული. ქრონიკული ურტიკარია მსოფლიო მოსახლეობის 1%-ს აღენიშნება. ეს მდგომარეობა ცხოვრების ხარისხზე საგრძნობლად მოქმედებს, რადგან ძალიან შემაწუხებელია. იწვევს ქავილს და გამონაყარს, ასევე გაღიზიანებას, ძილის დარღვევას, ემოციურ დაძაბულობას და შეიძლება დეპრესიის მიზეზიც გახდეს. სწორედ ამიტომ დროული დახმარება, მართვა და მენეჯმენტი აუცილებელია, რომ ყველა პაციენტს დავეხმაროთ. უნდა აღინიშნოს, რომ ჭინჭრის ციების გამომწვევი მიზეზი ან გამამძაფრებელი ბევრი ფაქტორი შეიძლება იყოს. განსაკუთრებით ბავშვთა ასაკში. მაგალითისთვის წლამდე ასაკი რომ ავიღოთ, ამ ასაკში ურტიკარია შეიძლება გამოიწვიოს ისეთმა საკვებმა, როგორიცაა: რძე, კვერცხი, თევზი, სხვადასხვა ტკბილეული, შოკოლადი და ა.შ. ჭინჭრის ციების განვითარების მაპროვოცირებელი ფაქტორი შეიძლება იყოს ასევე ინფექციები, მაგალითად ენტეროვირუსი ან რესპირატორული ინფექციები.ბუნებრივია პროვოცირება შეიძლება კოვიდმაც მოახდინოს. სტატისტიკის მიხედვით, კოვიდპაციენტების 10-15%-ს შეიძლება აღენიშნებოდეს ჭინჭრის ციება. ცალკე აღსანიშნავია ტკივილგამაყუჩებელი პრეპარატები,როგორც ჭინჭრის ციების ხშირი გამამწვავებელი ფაქტორი. მიზეზი შეიძლება მწერის ნაკბენიც გახდეს, რომელიც ზოგჯერ ლოკალური რეაქციით იფარგლება, ზოგჯერ კი ჭინჭრის ციების განვითარებას იწვევს. ამიტომ პაციენტებს ყოველთვის დეტალურად ვეკითხებით, თუ მათი აზრით რასთან შეიძლება იყოს დაკავშირებული კონკრეტულ დროს სიმპტომების გამოვლენა.

-ნინო, შესაძლოა თუ არა მოხდეს სხვადასხვა ალერგიული დაავადებების თანხვედრა, მაგალითად შეიძლება თუ არა, რომ ადამიანს ერთდროულად ჰქონდეს ურტიკარია და სეზონური მცენარეული ალერგია?

ნინო ლომიძე: ზოგადად შესაძლებელია, თუმცა აღსანიშნავია, რომ თვითონ მცენარე ნაკლებად შეიძლება იყოს ჭინჭრის ციების გამომწვევი ფაქტორი. ჭინჭრის ციება თანაბარი სიხშირით შეიძლება დაემართოს როგორც იმ ადამიანებს, ვისაც სეზონური ალერგია აქვს, ასევე იმათაც, ვისაც ეს პრობლემა არ აწუხებს. სეზონური ალერგიის მქონე ადამიანები არ არიან მომატებული რისკის ქვეშ, რომ ჭინჭრის ციება დაემართოთ. თუმცა არსებობს მდგომარეობები, რომელშიც შეიძლება აღმოვჩნდეთ, თუ ჭინჭრის ციება გვაქვს. მაგალითად ასეთია თანმდევი ანგიოიდემა, ე.წ. კვინკეს შეშუპება. ამ დროს პაციენტს,რომელსაც ჭინჭრის ციება აქვს, შეიძლება შეუშუპდეს ტუჩი, სახე, ქუთუთოები, ხელის მტევნები. ეს საყურადღებო მდგომარეობაა და ნამდვილად ჭინჭრის ციებასთან არის დაკავშირებული. ეს მდგომარეობა პაციენტების საერთო ოდენობის 20-30%-ს აღენიშნება. თუ მოზრდილთა ასაკში ჭინჭრის ციება თვეების მანძილზე მიმდინარეობს, ამ დროს აუცილებლად გამოსაკვლევია, ხომ არ აქვს პაციენტს სხვა ავტოიმუნური დაავადებები, იქნება ეს რევმატოლოგიური,ფარისებრ ჯირკვალთან დაკავშირებული პრობლემები, ჰელიკობაქტერიის ინფექცია, ჭიით ინვაზია თუ ა.შ. ხშირ შემთხვევაში ორგანიზმში მიმდინარე სხვა ავტოიმუნური პროცესები შეიძლება კავშირში იყოს ურტიკარიასთან, ამიტომ დაწვრილებითი კვლევაა საჭირო, რათა სწორი დიაგნოზი დაისვას და სწორი მკურნალობა დაინიშნოს.

-ნინო, დღეს ყველაზე აქტუალურ თემაზე, კოვიდზე, და ს ჭინჭრის ციებასთან ურთიერთქმედებაზე მინდა გკითხოთ. თქვენი დაკვირვებით, კოვიდთან მიმართებაში, პანდემიის პერიოდში იმატა თუ არა ურტიკარიას შემთხვევებმა და რამე კავშირს თუ ხედავთ ჭინჭრის ციებასა და კოვიდს შორის?

ნინო ლომიძე: დიახ, როგორც აღვნიშნე, კოვიდს ნამდვილად შეუძლია გახდეს როგორც ჭინჭრის ციების მაპროვოცირებელი, ასევე გამწვავების მიზეზიც. თუმცა მინდა დავამშვიდო კოვიდპაციენტები და ვუთხრა, რომ თუ მათ ჭინჭრის ციება არ ჰქონიათ, მისი განვითარების შანსი მაღალი არ არის. ჭინჭრის ციების პირველად გამოვლინება კოვიდის ფონზე დაახლოებით პაციენტთა 10-15 %-ში ხდება. რაც შეეხებათ იმ ადამიანებს, ვისაც ქრონიკული ჭინჭრის ციება აქვს, კოვიდმა შესაძლოა მდგომარეობა გაამწვავოს. ამისი შანსი 10-დან 4-ია, ანუ ყოველ 10 პაციენტში, ვისაც ქრონიკული ჭინჭრის ციება აქვს, 4-ს შესაძლოა მდგომარეობა გაუმწვავდეს. სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი დროული დიაგნოსტირება და სწორი მკურნალობა. ზოგჯერ ისე ხდება, რომ სიმპტომების გამოვლენის შემდეგ პაციენტები თვითნებურად იღებენ ალერგიის საწინააღმდეგო საშუალებებს. შესაძლოა მათ წამალი ან დოზა ვერ შეარჩიონ სწორად. შესაძლოა ისეც მოხდეს, რომ პაციენტი რეგულარულად სვამდეს წამალს, მაგრამ გამონაყარი მაინც უჩნდებოდეს. ეს იმას ნიშნავს, რომ მედიკამენტის დოზა ან მედიკამენტთა კომბინაცია არის შესაცვლელი. ამიტომაცაა მნიშვნელოვანი ექიმთან დროული ვიზიტი. რასაკვირველია, როდესაც ადამიანი წამალს სვამს და სიმპტომები აქვს, იქ ეფექტურ მკურნალობაზე ვერ ვისაუბრებთ. მინდა პაციენტები დავამშვიდო და ვუთხრა, რომ ქრონიკული ჭინჭრის ციების მქონე პაციენტებში, ანუ იმ ადამიანებში, ვისაც დაავადების სიმპტომები 6 კვირაზე დიდხანს უგრძელდება, 50-60%-ში მაქსიმუმ 12 თვის ვადაზე სიმპტომების ალაგება ხდება და ეს სრულიად შესაძლებელია. საბედნიეროდ, მედიცინა პროგრესირებს, ახალი პრეპარატები გამოდის და იმედია, რომ მალე ამ ვადების შემცირებაც შესაძლებელი იქნება. ეს არის როგორც არასედაციური ანტიალერგიული წამლები, ასევე სხვადასხვა ბიოლოგიური პრეპარატები, რომლებითაც ხდება განსხვავებული, ცოტა რთული ფორმების მართვა.

-დღეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ვაქცინაციის თემა. ადამიანები, ვისაც სხვადასხვა ალერგიული დაავადებები აწუხებთ, განსაკუთრებით ხშირად კითხულობენ, უნდა აიცრან თუ არა. რას ეტყვით ამაზე იმ პაციენტებს, რომლებსაც ქრონიკული ურტიკარია აქვთ?

ნინო ლომიძე: თუკი ქრონიკული ურტიკარია არის კარგად მართული და ჩაწყნარებული, რაც იმას ნიშნავს, რომ პაციენტი სვამს წამალს და სიმპტომები არ აქვს, რასაკვირველია ის უნდა აიცრას. ერთადერთი შემთხვევა, როდესაც შესაძლოა ვაქცინაცია გადაიდოს, ისიც დროებით, არის ჭინჭრის ციების გამწვავება. თუ პაციენტს მთელ სხეულზე გამონაყარი აქვს, ბუნებრივია იმ დღეს ვერ აიცრება. თუმცა ორი-სამი კვირის შემდეგ, როდესაც მდგომარეობის სტაბილიზაცია მოხდება, ბუნებრივია ის უნდა აიცრას. აცრის წინ არ შეიძლება იმ მედიკამენტის მოხსნა, რომელსაც პაციენტი ექიმის დანიშნულებით იღებს, მისი დალევა ჩვეულებრივ უნდა გააგრძელოთ. ვაქცინაცია კი აუცილებელია და ამ სიტუაციიდან ერთადერთი გამოსავალია.

ჭინჭრის ციებას სხვადასხვა ფორმები აქვს. ქრონიკული ჭინჭრის ციების დროს შესაძლოა სახეზე იყოს ინდუციბელური ჭინჭრის ციება. ასეთ დროს სიმპტომების გამოვლენის გამომწვევი მიზეზი ფიზიკური ფაქტორებია, მაგალითად სიცივე, მზის სხივები… წყალმაც შეიძლება გამოიწვიოს ურტიკარია, შესაძლოა ის ზღვაში, ტბაში ბანაობის ან უბრალოდ შხაპის გადავლების შემდეგ გამოვლინდეს. შესაძლოა გამონაყარის გამოჩენა გამოიწვიოს ფიზიკურმა აქტივობამაც, მაგალითად ვარჯიშმა, რადგან ფიზიკური აქტივობისას სხეულის ტემპერატურა იმატებს და ასეთ დროს ზოგიერთი ადამიანის ორგანიზმში ტემპერატურის მატებას სწორედ გამონაყარის გაჩენით პასუხობს. სწორედ ამიტომ კიდევ ერთხელ ვიტყვი, რომ ექიმთან დროული მიმართვა და დროული დიაგნოსტირება, ასევე მკურნალობის დროულად დაწყება მნიშვნელოვანია. ზოგ შემთხვევაში პაციენტს მედიკამენტის მიღება ხანგრძლივად ესაჭიროება. ეს ცხადია ქრონიკულ ჭინჭრის ციებას ეხება, რომლის მქონე პაციენტებმაც გარკვეული პერიოდი უწყვეტად უნდა მიიღონ ალერგოლოგის მიერ დანიშნული მედიკამენტი, მაგრამ ეს ერთადერთი გამოსავალია.

-ნინო, განვაგრძოთ ვაქცინაციის თემით. არა მხოლოდ ურტიკარიას, არამედ სხვადასხვა ალერგიული დაავადებების მქონე ადამიანებსაც აწუხებთ კითხვა, შეიძლება თუ არა მათთვის აცრა. ზოგადად, როდის და ვისთვის არ არის აცრა რეკომენდებული და რა არის ის გარემოებები, რომელთა არსებობის დროსაც ვაქცინაცია დროებით უნდა გადავადდეს?

ნინო ლომიძე: დიახ, მას შემდეგ, რაც ქვეყანაში ვაქცინაცია დაიწყო, ეს კითხვა აქტუალურია. ყველა პაციენტს აინტერესებს კონკრეტულად მისთვის თუ შეიძლება აცრა. პასუხი ნათელია – ალერგია არ უნდა იყოს აცრაზე უარის თქმის საფუძველი. ძალიან იშვიათ შემთხვევაში, როდესაც ქრონიკული დაავადება არის გამწვავებული, ხდება ვაქცინაციის გადავადება მდგომარეობის სტაბილიზაციამდე. ეს არ ეხება მხოლოდ ალერგიულ დაავადებებს, არამედ ნებისმიერ ქრონიკულ დაავადებას. თუ ადამიანს აქვს რესპირატორული ინფექცია, მაღალი ტემპერატურა და ა.შ, ასეთ დროსაც დროებით გადაიწევს აცრის თარიღი. არის სულ ორი შემთხვევა, როდესაც ადამიანი, ალერგიული ან არაალერგიული შეიძლება კონკრეტული ვაქცინით არ ავცრათ. პირველი, თუკი მას კონკრეტული ვაქცინის პირველ დოზაზე ანაფილაქსიური რეაქცია გამოუვლინდა და მეორე, თუკი ის მგრძნობიარეა ვაქცინის რომელიმე კომპონენტის, მაგალითად პოლისორბატის და პოლიეთილენგლიკოლის მიმართ. ეს ორი გარემოებაც კი არ არის აცრაზე უარის თქმის საფუძველი, რადგან ამ დროს უბრალოდ ვაქცინის ჩანაცვლება მოხდება. საბედნიეროდ, საქართველოში რამდენიმე ვაქცინაა და ამის საშუალება არის. ასე რომ, იმ პაციენტებს, ვისაც აქვს სეზონური ალერგია, ალერგიული რინიტი, კონტროლირებული ბრონქული ასთმა, კონტროლირებული ჭინჭრის ციება, კვინკეს შეშუპება და ა.შ, ეს არ არის ვაქცინაზე უარის თქმის საფუძველი. იმათთვისაც კი, ვისაც ადრე ანაფილაქსიური რეაქცია აქვს გადატანილი, იქნებოდა ეს ანტიბიოტიკზე, მწერის ნაკბენზე თუ ა.შ. თუმცა რასაკვირველია, თუ პაციენტს აქვს სხვადასხვა ალერგიული დაავადებებით დახუნძლული ანამნეზი, მან ალერგოლოგთან მაინც უნდა გაიაროს კონსულტაცია, რომ ექიმმა დააკვალიანოს.

-კოვიდთან ერთად უკვე წამოვიდა სხვადასხვა სეზონური ვირუსები, მათ შორის გრიპიც. მათი სიმპტომები ხშირად ჰგავს ალერგიას, მაგალითად დასაწყისში კოვიდი შეიძლება გამოიხატოს რინიტით, ცემინებით და თვალების წვით. შესაძლებელია თუ არა, რომ პაციენტმა თავისით განასხვაოს სიმპტომებიდან გამომდინარე ეს კოვიდია, გრიპია თუ ალერგია?

ნინო ლომიძე: სხვათა შორის კოვიდის პირველ, ვუჰანურ შტამს ალერგიასთან საერთო ნაკლებად ჰქონდა სიმპტომების თვალსაზრისით, რადგან მას ყნოსვის დაკარგვის გარდა ფაქტობრივად არ ახასიათებდა ნაზალური სიმპტომები. თუმცა დელტა შტამმა ეს ცვლილება შეიტანა და როგორც აღნიშნეთ, ახლა ისიც შესაძლოა ალერგიის მსგავსი სიმპტომებით გამოვლინდეს, რაც გულისხმობს ცხვირის გაჭედვას, გამონადენს და თვალების წვას. როგორ განვასხვაოთ კოვიდი და ალერგია? პირველ რიგში გავიხსენოთ, რომ ალერგიის უმთავრესი დამახასიათებელი სიმპტომია ქავილი. ეს შეიძლება იყოს ცხვირის, ყურის ქავილი. თუ თქვენს სიმპტომებს თან ერთვის ქავილის შეგრძნება, მაგრამ ამავდროულად თქვენ არ გაქვთ საერთო სისუსტე, ტემპერატურის მატება, ყელის ტკივილი, სხეულში არ გტეხთ, ასეთ შემთხვევაში რასაკვირველია ალერგიაზე უნდა ვიფიქროთ. ალერგიის დროს ცხვირიდან გამონადენი ყოველთვის წყალივით არის. თუ ბანალური რინოვირუსის დროს ცხვირიდან გამონადენი შესქელებული და მოყვითალოა, ალერგიის დროს ასე არ ხდება. გარდა ამისა ბუნებრივია ვიცით, რომ ალერგიის სიმპტომები ხანგრძლივი დროის მანძილზე ვლინდება. თუ ჩვეულებრივი რინოვირუსი რამდენიმე დღეში შეიძლება ალაგდეს, ალერგიის სიმპტომები პაციენტს შესაძლოა კვირების განმავლობაში გაუგრძელდეს. შესაბამისად, თუ ცხვირიდან გამონადენს, ცემინებას და თვალების წვას თან ახლავს ქავილი,მაგრამ არ გვაქვს სეზონური რესპირატორული ვირუსებისათვის დამახასიათებელი სხვა სიმპტომები, მაგალითად მაღალი სიცხე, ყელის ტკივილი, მოთენთილობა, ძილიანობა და საერთო სისუსტე, ასევე თუ სიმპტომები კვირების განმავლობაში გრძელდება, ბუნებრივია უნდა ვიფიქროთ, რომ ეს ალერგიაა. რაც შეეხება კოვიდის და სხვა რესპირატორული ვირუსების განსხვავებას, როგორც იცით, მათი სიმპტომები ძალიან ჰგავს ერთმანეთს და ტესტირების გარეშე, მხოლოდ სიმპტომების საფუძველზე დიაგნოზის ვერ დაისმება.

-ნინო, რაკი კოვიდით რეინფიცირების შემთხვევები მომრავლდა გკითხავთ , აქვს თუ არა რეინფიცირებას განსხვავებული სიმპტომები პირველი შემთხვევისგან?

ნინო ლომიძე:გააჩნია. თუ ადამიანი ჯერ ვუჰანის შტამით იყო ინფიცირებული და ახლა დელტა შტამით, გარკვეული ცვლილებები შეიძლება იყოს, რადგან ეს შტამები განსხვავდება სიმპტომატიკით, თუმცა ზოგადად დიდი განმასხვავებელი ნიშნები არ არის წარმოდგენილი. მინდა აღვნიშნო ისიც, რომ ალერგოლოგიური თვალსაზრისით, ახლა კარშიდა ალერგენების სეზონი მოდის. რაც იმას ნიშნავს რომ მას შემდეგ, რაც ავშანი, მაღალი ალერგენების მქონე სარეველა მცენარე ყვავილობას დაასრულებს, ალერგიის სიმპტომების ძირითად გამომწვევ მიზეზებად წამოვა უკვე ოთახის მტვერი, შინაური ცხოველის ბეწვი და ა.შ> რადგან ზამთარში კარ-ფანჯარა დაკეტილია, განიავება ნაკლებია, სახლში კი გათბობაა ჩართული. ასე რომ მცენარეებზე სეზონურ ალერგიას ნელ-ნელა ჩაანაცვლებს შიდა ფაქტორებით გამოწვეული ალერგია, რომელსაც ასევე მსგავსი სიმპტომები: ცემინება, ხველა, მსტვენი სუნთქვა, ქავილი, ცხვირიდან გამონადენი და თვალების წვა ახასიათებს. ასე რომ, ესეც შეიძლება პაციენტს სეზონურ გრიპში აერიოს, რადგან სიმპტომებს შორის მსგავსება არის. თუმცა განსხვავებებზეც უკვე ვისაუბრეთ.

-ნინო, ჩვენ უკვე ვისაუბრეთ ალერგიული ადამიანების ეჭვებზე ვაქცინაციის მიმართ. საინტერესოა, რამდენად მაღალია ალერგიის გამწვავების რისკები იმ შემთხვევაში, თუ ძალიან ალერგიულ ადამიანს კოვიდი დაემართება?

ნინო ლომიძე: ალერგიული რინიტი კოვიდით ინფიცირებისას განსაკუთრებულად არ მწვავდება. თუმცა თუ პაციენტს ბრონქული ასთმა აქვს, შესაძლებელია, რომ კოვიდმა მეტ-ნაკლებად გაამწვავოს მდგომარეობა. თუმცა ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ადამიანი, რომელსაც რაიმე ტიპის ქრონიკული დაავადება აქვს, ამ შემთხვევაში ალერგიული დაავადებები: ბრონქული ასთმა ან ალერგიული რინიტი, მუდმივად იყოს გაკონტროლებული ექიმის მიერ. პაციენტმა თავისით არ უნდა მოიხსნას ის მკურნალობა, რომელიც ექიმმა დაუნიშნა. კოვიდით ინფიცირების შემთხვევაში მას მდგომარეობა არ გაუმწვავდება, თუ კოვიდის შეხვედრამდე კარგად იყო კონტროლირებული და ექიმის დანიშნულებას იცავდა. ამიტომ დროდადრო საჭიროა ალერგოლოგთან ვიზიტი, რომ ექიმმა კარგად გააკონტროლოს და სწორად მართოს ვითარება. დაგვიანებული მომართვიდან გამომდინარე, შემდეგ გვიძნელდება ხოლმე მდგომარეობის გამოსწორება, ამიტომაც იმ ადამიანებმა, ვისაც ქრონიკული ალერგიული დაავადებები აქვს, ხშირად უნდა გაიარონ კონსულტაცია და მიჰყვნენ ექიმის მითითებებს.