რამდენად მნიშვნელოვანია ფსიქიკური ჯანმრთელობა – 7 რჩევა ფსიქოლოგისგან

რამდენად მნიშვნელოვანია ფსიქიკური ჯანმრთელობა – ამ თემაზე გადაცემაში „7 რჩევა ფსიქოლოგისგან“ ფსიქოლოგმა თამუნა ისაკაძემ ისაუბრა.

როგორ შეიძლება განვმარტოთ ფსიქიკური ჯანმრთელობა?

ფსიქიკური ჯანმრთელობის გააზრება აუცილებელია საერთო კეთილდღეობის ხელშეწყობისა და იმ გამოწვევების გადასაჭრელად, რომელთა წინაშეც შეიძლება აღმოჩნდნენ ადამიანები.

ფსიქიკური ჯანმრთელობა გულისხმობს კეთილდღეობის მდგომარეობას, რომელშიც ინდივიდი აცნობიერებს თავის შესაძლებლობებს, შეუძლია გაუმკლავდეს ცხოვრების ნორმალურ სტრესს, შეუძლია პროდუქტიულად იმუშაოს და შეუძლია წვლილი შეიტანოს საზოგადოებაში.

ფსიქიკური ჯანმრთელობა არის ჰოლისტური კონცეფცია, რომელიც მოიცავს ემოციურ, ფსიქოლოგიურ და სოციალურ კეთილდღეობას. ეს არ არის მხოლოდ ფსიქიკური აშლილობის არარსებობა, არამედ გაცილებით ზოგადია და მოიცავს პოზიტიური მახასიათებლების არსებობას და ცხოვრებისეულ გამოწვევებთან ადაპტაციის უნარს.

ფსიქიკური ჯანმრთელობა არსებობს უწყვეტად, დაწყებული ოპტიმალური ფსიქიკური სიჯანსაღიდან ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევამდე. ადამიანების უმეტესობა სადღაც შუაშია და განიცდის ფსიქიკურ კეთილდღეობაში რყევებს ცხოვრებისეულ გარემოებებზე დაყრდნობით.

ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე მოქმედი ფაქტორები:

ბიოლოგიური ფაქტორებმა, გენეტიკამ, ნევროლოგიურმა ფაქტორებმა შეიძლება ხელი შეუწყოს ინდივიდის ფსიქიკურ ჯანმრთელობას.

გარემო ფაქტორები, ცხოვრებისეული გამოცდილება, ტრავმა, ადრეული ბავშვობის გამოცდილება და სოციალური და კულტურული გარემო მნიშვნელოვან როლს თამაშობს.

ფსიქოლოგიური ფაქტორები, როგორიცაა კოგნიტური უნარები, პიროვნული თვისებები და დაძლევის უნარები გავლენას ახდენს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე.

აუცილებელია ვახსენოთ დამცავი ფაქტორები, როგორიცაა მედეგობა, სოციალური მხარდაჭერა, პოზიტიური ურთიერთობები და მიზანდასახულობის გრძნობა, რომლებიც  მოქმედებს როგორც დამცავი ფაქტორები, აძლიერებს ფსიქიკურ კეთილდღეობას და ეხმარება ინდივიდებს გამოწვევების გადალახვაში.

რამდენიმე ფაქტორმა შეიძლება ხელი შეუწყოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებს და სირთულეებს ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ესენია:

• ტრავმა და სტრესი – ტრავმის ან ქრონიკული სტრესის გამოცდილებამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებს.
• ადრეული ცხოვრებისეული გამოცდილება – ბავშვობის არასასურველი გამოცდილება შეიძლება ჰქონდეს ხანგრძლივი ეფექტი.
• დათრგუნულმა ემოციებმა ან წარსულის გადაუჭრელმა საკითხებმა, რომელმაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს ფსიქიკურ კეთილდღეობაზე.
• ურთიერთობის საკითხები – დაძაბულმა ურთიერთობებმა, კონფლიქტებმა ან დამხმარე კავშირების ნაკლებობამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე.
• ცხოვრებისეული მოვლენები – ცხოვრების მნიშვნელოვანი ცვლილებები, როგორიცაა დანაკარგი, განქორწინება ან სამუშაოს დაკარგვა, შეიძლება გამოიწვიოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები.
• სოციალური იზოლაცია – სოციალური მხარდაჭერისა და მნიშვნელოვანი კავშირების ნაკლებობამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის სირთულეებს.
• დისკრიმინაცია და სტიგმა – დისკრიმინაციის ან სოციალური სტიგმის გამოცდილებამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს ფსიქიკურ კეთილდღეობაზე.
• ფინანსური დაძაბულობა – ეკონომიკურმა გამოწვევებმა და ფინანსურმა სტრესმა შეიძლება ხელი შეუწყოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებს.
• სამუშაო სტრესი – მაღალი წნეხის სამუშაო გარემომ, გადაჭარბებულმა დატვირთვამ და სამუშაოს დაუცველობამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ფსიქოლოგიურ პრობლემებს.
• სამუშაო-ცხოვრების ბალანსი – სამსახურსა და პირად ცხოვრებას შორის დისბალანსი შეიძლება გავლენა იქონიოს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე.
• ნეგატიური ამბების ან სოციალური მედიის მუდმივმა ზემოქმედებამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს ფსიქიკურ კეთილდღეობაზე.
• კულტურული და სოციალური ფაქტორები – საზოგადოების მოლოდინებმა, კულტურულმა ნორმებმა და ფსიქიკურ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული სტიგმამ შეიძლება ხელი შეუწყოს სტრესს და გავლენა მოახდინოს ინდივიდის კეთილდღეობაზე.

მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს ფაქტორები ხშირად ურთიერთქმედებენ და ერთი ფაქტორის გავლენა შეიძლება განსხვავდებოდეს ადამიანიდან ადამიანზე. გარდა ამისა, ინდივიდებს შეიძლება ჰქონდეთ სხვადასხვა დონის გამძლეობა და დაძლევის მექანიზმები. ფსიქიკური ჯანმრთელობის გამოწვევების მოგვარება ხშირად მოიცავს მთლიანობით (ჰოლისტურ) მიდგომას, მათ შორის პროფესიულ მხარდაჭერას, ცხოვრების სტილის შეცვლას და მხარდამჭერი გარემოს შექმნას.

რა შეიძლება იყოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების გამაფრთხილებელი ნიშნები?

ქცევის, განწყობის ან აზროვნების ცვლილებები.

სოციალური იზოლაცია, ძილის ან მადის ცვლილებები.

მუდმივი მწუხარების, შფოთვის ან უიმედობის გრძნობა.

კონცენტრაციის ან გადაწყვეტილების მიღების სირთულე.

მნიშვნელოვანია მოხდეს საზოგადოებაში ფსიქიკური ჯანმრთელობის დესტიგმატიზაცია – არსებობს  სტერეოტიპები და მცდარი წარმოდგენები ფსიქიკური ჯანმრთელობის ირგვლივ, ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები ხშირია და შეიძლება გავლენა იქონიოს ნებისმიერზე, განურჩევლად ასაკისა, სქესისა და წარმომავლობისა.

თქვენს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე ზრუნვა აუცილებელია საერთო კეთილდღეობისთვის. გაგიზიარებთ რამდენიმე პრაქტიკულ სტრატეგიას, რომლებიც შეგიძლიათ ჩართოთ ჩართონ ყოველდღიურ ცხოვრებაში:

1. თვითზრუნვა

დაუთმეთ დრო იმ აქტივობებს, რომლებიც სიხარულს და დასვენებას მოგანიჭებთ. დაუთმეთ დრო ჰობს, ვარჯიშს ან აქტივობებს, რომლებიც ხელს უწყობს კეთილდღეობას.

ჩაერთეთ სასწავლო და პიროვნული ზრდის აქტივობებში – განახორციელეთ საქმიანობა, რომელიც ასტიმულირებს თქვენს გონებას და ხელს უწყობს პიროვნულ ზრდას.

დაისახეთ რეალისტური მიზნები და აღნიშნეთ თქვენი მიღწევები, რაც არ უნდა მცირე იყოს ის.

2. იყავით ლოიალური საკუთარი თავის მიმართ

იმოქმედეთ საკუთარი თავის თანაგრძნობით და მოერიდეთ თვითკრიტიკას.

აღიარეთ, რომ კარგი შესაძლებლობაა, რომ არ იყოთ სრულყოფილი და შეცდომები სწავლისა და ზრდის შესაძლებლობაა.

საზღვრების დადგენა – დააწესეთ მკაფიო საზღვრები სამსახურსა და პირად ცხოვრებას შორის.

ისწავლეთ უარი თქვათ ისეთ ვალდებულებებზე, რომლებიც შესაძლოა ძალადობრივი იყოს.

3. სტრესის მართვა

ივარჯიშეთ სტრესის შემცირების ტექნიკას, როგორიცაა ღრმა სუნთქვა, მედიტაცია.

დაყავით ამოცანები პატარა, უფრო მართვადი ნაბიჯებად.

ისწავლეთ უარის თქმა საჭიროების შემთხვევაში და დაუსახეთ საკუთარ თავს რეალისტური მოლოდინები.

დარჩით აწმყო მომენტში და მოერიდეთ წარსულზე ან მომავალზე ფიქრს.

4. შექმენით ძლიერი სოციალური კავშირები

საჭიროების შემთხვევაში მოიძიეთ მხარდაჭერა და გაუზიარეთ თქვენი გრძნობები სანდო პირებს.

ჩაერთეთ სოციალურ აქტივობებში, რომლებსაც მოაქვს კავშირის გრძნობა.

შეინარჩუნეთ კომუნიკაცია ოჯახის წევრებთან და მეგობრებთან, მოაწყვეთ სადილი, შეკრება, მნიშვნელოვანია, სივრცე სადაც შეძლებთ უსაფრთხო და კრიტიკისგან თავისუფალ კომუნიკაციას, შესაძლოა, ამისთვის ახალი სანაცნობო წრის გაფართოება სასარგებლო იყოს.

5. დადებითი ჩვევების გამომუშავება

ფოკუსირება მოახდინეთ პოზიტიურ აზროვნებაზე და დაუპირისპირდით უარყოფით აზრებს.

ივარჯიშეთ მადლიერების გამომუშავებაზე – თქვენი ცხოვრების პოზიტიური ასპექტების აღიარებითა და დაფასებით.

ყურადღება მიაქციეთ თქვენს ეკრანზე გატარებულ დროს, განსაკუთრებით სოციალურ მედიაში.

დაისვენეთ ელექტრონული მოწყობილობებიდან ინფორმაციის გადატვირთვის შესამცირებლად.

6. დაუკავშირდით ბუნებას

გაატარეთ დრო გარეთ და ჩაერთეთ ისეთ აქტივობებში, როგორიცაა სეირნობა ან პიკნიკი.

ბუნებას აქვს დადებითი გავლენა ფსიქიკურ კეთილდღეობაზე და შეუძლია უზრუნველყოს სიმშვიდის განცდა.

7. მოიძიეთ პროფესიონალური მხარდაჭერა

საჭიროების შემთხვევაში ნუ დააყოვნებთ ფსიქიკური ჯანმრთელობის პროფესიონალთან კონსულტაციას.

თერაპიას შეუძლია უზრუნველყოს უსაფრთხო სივრცე ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების შესასწავლად და მოსაგვარებლად.

გახსოვდეთ, რომ ფსიქიკური ჯანმრთელობა უწყვეტი პროცესია და ყველაზე ერთი და იგივე სტრატეგია არ მოქმედებს, მნიშვნელოვანია იყოთ ყურადღებიანი საკუთარი საჭიროებების მიმართ და მოახდინოთ ამ სტრატეგიების ადაპტირება თქვენი ცხოვრების წესთან და საჭიროების შემთხვევაში მიმართოთ პროფესიონალურ დახმარებას.