შეიძლება თუ არა სიყვარული მთელი ცხოვრება გაგრძელდეს – 7 რჩევა ფსიქოლოგისგან

შეიძლება თუ არა სიყვარული მთელი ცხოვრება გაგრძელდეს – ამ თემაზე გადაცემაში „7 რჩევა ფსიქოლოგისგან” ფსიქოლოგმა თამუნა ისაკაძემ ისაუბრა. 

რა არის სიყვარული, როგორ ვხედავთ მას ფსიქოლოგიისა და ადამიანური გამოცდილების თვალით?

გავიხსენოთ უძველეს ბერძნულ მითი, ფსიქეასა და ამურის ისტორია.

ფსიქეა ნიშნავს სულს, ხოლო ამური სიყვარულის ღმერთია.

მითის მიხედვით, ფსიქეას ეკრძალებოდა ამურის დანახვა სინათლეზე. ისინი მხოლოდ სიბნელეში ხვდებოდნენ ერთმანეთს, სანამ ერთ ღამეს ფსიქეას ცნობისმოყვარეობამ არ სძლია, სანთელი აანთო და შეხედა ამურს და იმ წამს, სინათლე, რომ შეეხო სიყვარულს, ის გაქრა.

ეს საოცარი სიმბოლოა და ეს სცენა საოცრად ჰგავს ჩვენს თანამედროვეობასაც, როცა სიყვარულს ზედმეტად ვაანალიზებთ, ვცდილობთ ავხსნათ მისი ფორმულა, ვუკავშირებთ ბიოლოგიას, ქიმიას, სოციოლოგიას, ის ქრება, იშლება მისი ჯადოსნობა.

მითის მიხედვით, ფსიქეა დარჩა მარტო და დაიწყო სულიერი მოგზაურობა, რომ თავიდან შეეცნო სიყვარული არა როგორც განცდა, არამედ როგორც ცნობიერება.

ეს არის გზა, რომელსაც ყოველი ადამიანი გადის, სიყვარული მოდის, გვაკარგვინებს საკუთარ თავს,შემდეგ გვაიძულებს ვეძებოთ სული, გავიზარდოთ, დაბოლოს გვაბრუნებს იმ სიყვარულთან, რომელიც უკვე ცნობიერია.

გამოდის, რომ სიყვარული ტკივილთან, სევდასთან, შიშთან და სხვა ემოციებთან არის დაკავშირებული? 

ნამდვილი სიყვარული არ არის მხოლოდ ძლიერი ემოცია. ის უფრო არის მდგომარეობა, როცა შენ შეგიძლია იყო შენს თავთან მშვიდად და ამავე დროს სხვასთან ახლოს.

ეს არის კავშირი, სადაც შენ არ გეშინია სიმართლის, არ გჭირდება ნიღაბი და შეგიძლია თქვა: „მე ასე ვარ.“ შეგიძლია იყო გულწრფელი.

სიყვარული არ ნიშნავს შერწყმას, ნიშნავს თანაარსებობას. ორი განსხვავებული ადამიანი ქმნის ერთ საერთო სივრცეს, სადაც ორივე სუნთქავს თავისუფლად.

რატომ გვიჭირს ხოლმე სიყვარულის პოვნა ან შენარჩუნება?

გვგონია, რომ სიყვარულმა უნდა მოგვცეს ყველაფერი: ბედნიერება, სიმშვიდე, თვითშეფასება. მაგრამ სიყვარული ვერ აგვავსებს იმას, რაც ჩვენში ცარიელია.

პირველი ურთიერთობა, რომელიც უნდა გვქონდეს, არის საკუთარ თავთან. თუ საკუთარ თავს არ ვიცნობთ, არ ვიცით რა გვჭირდება და ამიტომ ვერ ვპოულობთ იმას, ვინც მართლა შეგვესაბამება. 

ხშირად გვგონია, რომ სიყვარული უნდა იყოს ტკივილი, მართლა ასეა?

არა. ტკივილი სიყვარულის შედეგი არ არის. ტკივილი ჩნდება იქ, სადაც ვკარგავთ საკუთარ საზღვრებს, ვმალავთ გრძნობებს, ან ველოდებით, რომ მეორე ადამიანი „წაიკითხავს“ ფიქრებს. ნამდვილი სიყვარული ტკივილს არ იწვევს, ის პირიქით, გეხმარება იყო ჰარმონიაში საკუთარ თავთან და ურთიერთობაში ყოფნასთან.  

როგორ გავიგოთ, როდის არის ეს გრძნობა ნამდვილი, და როდის უბრალოდ გატაცება ან ქიმია?

გატაცება სწრაფია, ძლიერია, მაგრამ მალე ქრება. ის არის სურვილი ფლობისა, სიახლოვის, ემოციური აფეთქება. სიყვარული კი ნელა მოდის , ის იზრდება ყოველდღიურობაში.

ნამდვილ სიყვარულში ნაკლები დრამაა და მეტი სიმშვიდე. ის არ იწვევს შფოთვას, არამედ გაძლევს შინაგან სიმტკიცეს.

სიყვარული არ გვასწავლის მხოლოდ იმას, როგორ გვიყვარდეს სხვა, ის გვასწავლის, როგორ ვიპოვოთ საკუთარი სული. როცა გვიყვარს, ჩვენ გვიწევს საკუთარი შიშების ნახვა, ჩვენი სუსტი მხარეების მიღება.

სიყვარული გვაქცევს უფრო ცნობიერს, უფრო ცოცხალს, უფრო ადამიანურს.

რა არის სიყვარული – გრძნობა, არჩევანი თუ შინაგანი მდგომარეობა?

ამერიკელმა ფსიქოლოგმა რობერტ სტერნბერგმა(Robert Sternberg) 1986 წელს წამოაყენა იდეა, რომ სიყვარული შედგება სამი ძირითადი კომპონენტისგან:

1. ინტიმურობა (ემოციური)
2. ვალდებულება (კოგნიტური)
3. ვნება (ფიზიკური)

ამ სამ კომპონენტს შორის ბალანსი ქმნის სიყვარულის ხარისხს და მის განვითარებას სხვადასხვა ეტაპზე.

სტერნბერგის თეორიის მიხედვით, ამ სამი კომპონენტის კომბინაციით მიიღება სიყვარულის შვიდი სახეობა: სიყვარულის ტიპები:

1. მოწონება (Liking) – არსებობს ემოციური სიახლოვე, მაგრამ არ არის ვნება ან ვალდებულება. ანუ მეგობრობა.
2. მოჯადოება (Infatuation) – მთავარი კომპონენტია ვნება. არსებობს ფიზიკური მიზიდულობა, მაგრამ არც ემოციური სიახლოვე და არც ვალდებულება.
3. ცარიელი სიყვარული (Empty Love) – არის მხოლოდ ვალდებულება, მაგრამ არ არსებობს ვნება ან ემოციური სიახლოვე.
4. რომანტიკული სიყვარული (Romantic Love) – არის ემოციური სიახლოვე და ვნება, მაგრამ არა გრძელვადიანი ვალდებულება.
5. მეგობრული სიყვარული (Companionate Love) -არსებობს ემოციური სიახლოვე და ვალდებულება, მაგრამ ვნება დაკარგულია (მაგალითად, ხანგრძლივი ქორწინება ან საუკეთესო მეგობრობა).
6. ფუჭი სიყვარული (Fatuous Love) – ვნებით გამოტანილი გადაწყვეტილება ქორწინებაზე ან ურთიერთობაზე ემოციური სიახლოვის გარეშე.
7. სრულყოფილი სიყვარული (Consummate Love -მოიცავს სამივე კომპონენტს, ვნებას, ინტიმურობასა და ვალდებულებას. ესაა იდეალური ფორმა, რომელსაც ბევრი ადამიანური ურთიერთობა ესწრაფვის.

ნიშნები, რომ შესაძლოა გიყვარდეს :

1. შეგიძლია იყო შენი თავი – აღარ გეშინია შენი სისუსტეების ან ნაკლოვანებების ჩვენების.
2. ამ ურთიერთობაში ძალისხმევას დებ – მზად ხარ ჩართო ენერგია, რომ ურთიერთობა გაუმჯობესდეს და კონფლიქტები მშვიდად მოგვარდეს.
3. სხვა ადამიანებით აღარ ინტერესდები -ყურადღება მხოლოდ ერთზე გაქვს გადართული, დანარჩენები ნაკლებად გაინტერესებს.
4. გსურს გაიცნო მისი ინტერესები – შეიძლება ისურვო ისეთი რაღაცების გაკეთება, რაც ადრე არ გიზიდავდა, მხოლოდ იმიტომ, რომ მას მოსწონს.
5. პარტნიორის საჭიროებებს ანიჭებ პრიორიტეტს – გინდა ის იყოს ბედნიერი და კმაყოფილი, ისე როგორც შენ.
   🔹 თუმცა აუცილებელია, რომ მეორე მხარეც ზრუნავდეს შენს საჭიროებებზე, სიყვარული ურთიერთობაა, არა მსხვერპლი.
6. გრძნობები უფრო ძლიერდება – დროის გასვლასთან ერთად ემოციები არ ქრება, არამედ ღრმავდება.
7. მადლიერი ხარ მისი – აფასებ მის მცირედ ჟესტებსაც კი და აღარ იღებ მას აღქმულად.
8. მარტივად საუბრობთ – გსურს გაუზიარო ყველაფერი, ყოველდღიურობიდან სიღრმისეულ ფიქრებამდე. 
9. ამაყობ მასით – გიხარია მისი წარმატება ისე, თითქოს შენი იყოს.
10. ერთად ყველაფერში გიხარია ყოფნა – ერთადყოფნა სასიამოვნოა მაშინაც კი, როცა უბრალო საქმეებს აკეთებთ.
11. სრულად აქცევ ყურადღებას – როცა ის ახლოსაა, სხვა არაფერზე შეგიძლია იფიქრო.
12. მომავალზე ფიქრობ მასთან ერთად – გაქვს გეგმები, საერთო მიზნები.

არაჯანსაღი სიყვარულის ნიშნები:

სიყვარული არ არის კონტროლი. თუ ერთ-ერთს სურს მეორე ადამიანის ქცევების, ჩაცმულობის ან დროის კონტროლი, ეს უკვე არაჯანსაღი სიყვარულია.

• დამოკიდებულება
• საკუთარი თავის დამალვა
• საზღვრების არარსებობა
• შფოთვა და აკვიატება
• კონტროლის ციფრული გზებით განხორციელება
• ტყუილი და არაკეთილსინდისიერება
• აგრესია, ზეწოლა, ემოციური ან ფიზიკური ძალადობა

შესაძლებელია თუ არა სიყვარული მთელი ცხოვრება გაგრძელდეს?

კვლევების მიხედვით, შესაძლებელია, ოღონდ ფორმა იცვლება.

პირველ ეტაპზე ჭარბობს ვნება და აღტაცება, დროის გასვლასთან ერთად, ეს ინტენსიური ფაზა იცვლება უფრო მშვიდ, მაგრამ ღრმა ემოციურ კავშირზე, ამ ეტაპზე სიყვარული აღარ არის ადრინდელი ეიფორია,მაგრამ ის შეიძლება გადაიქცეს უსაფრთხო და სანდო ურთიერთობად, თუ არსებობს ურთიერთპატივისცემა, საერთო ღირებულებები და ემოციური სიახლოვე.

რას ნიშნავს ფსიქოლოგიურად „ჯანსაღი ურთიერთობა“?

ჯანსაღი ურთიერთობა ეფუძნება სამ ძირითად საფუძველს:

1. ემოციური ინტელექტი – საკუთარი და პარტნიორის გრძნობების ამოცნობა და გამოხატვა;
2. პატივისცემა და საზღვრები – თითოეული მხარე ინარჩუნებს ინდივიდუალურობას;
3. ურთიერთპასუხისმგებლობა – ორივე მხარე ერთნაირად ზრუნავს ურთიერთობის ხარისხზე.

ასეთ ურთიერთობაში არის სანდოობა, მოქნილობა, დიალოგი და ნდობა. ეს არ ნიშნავს კონფლიქტის არქონას, არამედ იმას, რომ კონფლიქტი ხდება ურთიერთობის განვითარების საშუალება და არა დაშლის მიზეზი.