რა უნდა ვიცოდეთ, თუ ექსკურსიაზე წასვლას ვაპირებთ - მაკა რუხაძე მოულოდნელი ალერგიული რეაქციების შესახებ

გადაცემის ლაივი LIVE

რა ტიპის პრობლემამ, ალერგიამ შეიძლება იჩინოს თავი ექსკურსიაზე, ქალაქგარეთ გასვლისას, რა უნდა გვქონდეს სააფთიაქო ჩანთაში და როგორ უნდა მოვიქცეთ სხვადასხვა ალერგიული რეაქციის განვითარების დროს – ამ და სხვა საინტერესო კითხვებს ნატა ხარაშვილის გადაცემაში „სტუმრად ექიმთან“  ალერგოლოგ-იმუნოლოგი მაკა რუხაძემ უპასუხა.

ქალბატონო მაკა, რა ტიპის პრობლემამ, ალერგიამ შეიძლება იჩინოს თავი ექსკურსიაზე, ქალაქგარეთ გასვლისას, რამდენად საშიშია ასეთი გასვლები ალერგიული ადამიანებისთვის?

დავიწყოთ უკვე ალერგიული ადამიანებით. შიშის მომენტი არ უნდა იყოს, მაგრამ ასეთი ადამიანები ფხიზლად და ფრთხილად უნდა იყვნენ, რადგან პიკნიკის, ექსკურსიის დროს, საკმაოდ მოშორებით შეიძლება აღმოჩდნენ სამედიცინო დაწესებულებებისგან, ამიტომ კარგი იქნება, თუ თან იქონიებთ აფთიაქს.

ახლა არის ის სეზონი, როდესაც ბალახები და მარცვლოვნები იწყებენ ყვავილობას. გარეთ, განსაკუთრებით კი მწვანე გარემოში, მით უმეტეს, წვიმიან და მზიან ამინდში, უნიკალური პირობებია მცენარეების მტვრის გადასატანად. როდესაც ქარი ამ მტვერს გაავრცელებს და ეს მტვერი ადამიანის ლორწოვანზე, სასუნთქ სისტემაში მოხვდება, რა თქმა უნდა, ამას ალერგიული სიმპტომების გამწვავებაც მოჰყვება. ასეთ დროს შეიძლება დაიწყოს ხველა, განვითარდეს ბრონქების ჰიპერმგრძნობელობა, დაუსრულებელი, შეტევითი ხასიათის ცემინება, ცრემლდენა, კანის ქავილი. მე და ჩემი კოლეგები ალერგიულ ადამიანებს ყოველთვის ვაფრთხილებთ, რომ სეზონის დაწყებამდე 2 კვირით ადრე აუცილებლად დაგეგმონ ვიზიტი სპეციალისტთან, რომ სეზონის დადგომამდე დაიწყონ მკურნალობა. ექიმი აფრთხილებს პაციენტს როგორ მოიქცეს გარე პირობებში, რა იქონიოს თან, აძლევს მედიკამენტების ნუსხას და და ა.შ.

აღსანიშნავია, რომ მთასა და ბარში ყვავილობის სეზონი განსხვავებულია, მთაში 2 კვირით გვიან იწყება იმ მცენარეული საფარის ყვავილობა, რაც ბარში უკვე აქტიურად ვრცელდება. თუ ადამიანს დადასტურებული აქვს რომელიმე ალერგენზე რეაქცია, ბუნებრივია, თან უნდა იქონიოს შესაბამისი პრეპარატი. თუ ასთმური პრობლემები აქვს ადამიანს, მან თან უნდა იქონიოს ბაზისური სამკურნალო და შემამსუბუქებელი საშუალებები. თუ ადამიანს ანაფილაქსიური რეაქცია აქვს ანამნეზში მან თან უნდა იქონიოს აუტოინექტორი ადრენალინის შემცველობით, რადგან ჩვენ ვიცით, რომ ეს ერთ-ერთი ყველაზე საშიში მდგომარეობაა, რომელიც შეიძლება უეცრად განვითარდეს. ცნობილია და სტატისტიკურად დასტურდება, რომ ძალიან ხშირია ბავშვებში, რომელთანაც უფრო მეტად შეიძლება განვითარდეს კვებითი ალერგენებით განპირობებული ანაფილაქსიები. მოზრდილებში ანაფილაქსიური რეაქციები შეიძლება მწერის ნაკბენის გამო განვითარდეს. ჩვენ აუცილებელია ავამაღლოთ ჩვენი საზოგადოების ცნობიერება, მათ უნდა იცოდნენ რა საშუალებები იქონიონ თან ასეთი გადაუდებელი შემთხვევებისას. ძალიან დიდი ყურადღება უნდა მივაქციოთ საკვებ პროდუქტებსაც, რადგან ჩვენ ვიცით, რომ არსებობს კვებითი ალერგენების დიდი რვიანი, რძე, კვერცხი, თევზი, არაქისი, სოია, ხორბალი. აღნიშნული პროდუქტები ყველაზე ხშირად იწვევენ ალერგიულ რეაქციას, თუმცა რა თქმა უნდა, არსებობს ალერგიის გამომწვევი სხვა პროდუქტებიც. მნიშვნელოვანია ადამიანმა იცოდეს მომზადებული კერძის შემადგენლობა, რომ არ მიიღოს მისთვის ალერგიული პროდუქტი. შეიძლება რამდენიმე საკვები მომზადდეს ერთ ჭურჭელში და ამ დროს მოხდეს კონტამინაცია და ეს გახდეს ალერგიის გამომწვევი მიზეზი. კარგი იქნება თუ გაზიან სასმელებს და სხვადასხვა წვენებს მოვარიდებთ ბავშვებს და ჩვენც მოვერიდებით, რადგან მწერები, განსაკუთრებით დამნესტრავები, ძალიან ეტანებიან მათ.

ბუნებაში გასვლისას, პოლინოზის მქონე ადამიანებს ხშირად ვაფრთხილებთ, რომ არ დაავიწყდეთ მედიკამენტების მიღება და რომ თან იქონიონ გადაუდებელი ტიპის მედიკამენტები.

შესაძლებელია რომელიმე კონკრეტულ რეგიონში უფრო მწვავედ გამოუვლინდეს ადამიანს ალერგიული რეაქცია?

ზღვის სანაპირო უფრო სასარგებლო შეიძლება აღმოჩნდეს პოლინაციის პრობლემების მქონე ადამიანებისთვის, რომელთაც აღენიშნებათ: ცემინება, ცრემლდენა, ხველა, ბრონქოსპაზმი, ცემინება, თვალების ქავილი, მაგრამ იმ ადამიანებისთვის, ვისაც მტვრის ტკიპების მიმართ, სოკოვანი ალერგენების მიმართ ჰიპერმგრძნობელობა აწუხებთ, ნესტიანი გარემო შეიძლება მაპროვოცირებელი აღმოჩნდეს. მნიშვნელოვანია, ამინდის პროგნოზის მიხედვით შეირჩეს მშრალი, არა წვიმიანი ამინდი. თუ ადამიანს ოთახის მტვრის მიმართ აქვს გამოხატული პრობლემა, მაშინ შეიძლება რბილი იატაკის მქონე ბინა ალერგიის მაპროვოცირებელი ფაქტორი აღმოჩნდეს. როდესაც დასასვენებლად წასვლამდე რეკომენდაციისთვის მოგვმართავენ, ჩვენ ვეუბნებით რა იქონიონ თან, ვადგენთ სამკურნალო მედიკამენტების სიას, ვურჩევთ მწერების საწინააღმდეგო საშუალებებს, ასევე ვეუბნებით როგორ მოიქცეს მწერის ნაკბენის შემთხვევაში. ექიმი ახორციელებს როგორც სამკურნალო, ისე საგანმანათლებლო მუშაობას. ჩვენთან უამრავი საინტერესო საკურორტო ზონაა. თუ ჩვენ 1300-1400 სიმაღლეს ვცილდებით, აქ მტვრის ტკიპებისთვის ხელსაყრელი გარემო არ არის, ამიტომ მტვერზე ალერგიის მქონე ადამიანებს მაღალმთიან რეგიონებში ვურჩევთ წასვლას. ასეთი ადამიანებისთვის კარგი არჩევანია ბორჯომის ხეობა, ბაკურიანი, წაღვერი, ცემი, სურამი. თუ ადამიანს ბრონქების ჰიპერმგრძნობელობა აწუხებს, ვურჩევთ, მიაკითხონ ისეთ ადგილებს სადაც უფრო მშრალი ჰავაა. ვცდილობთ, ისე დავაგეგმვინოთ ადამიანებს დასვენება, რომ თავიდან აიცილონ კონკრეტული საფრთხეები.

შესაძლოა თუ არა, რომ ადამიანს მანამდე არანაირი ტიპის ალერგიული რეაქცია არ უფიქსირდებოდეს და პირველად სწორედ ასეთ, მისთვის უცხო

გარემოში უეცრად გამოუვლინდეს სიმპტომები?

რა თქმა უნდა, შეიძლება, თუმცა ამას შეიძლება გარკვეული წინაპირობაც უძღოდეს თან. ჩვენ ხშირად ვახსენებთ ხოლმე ატოპიურ მსვლელობას, მარშს, რომელიც ადრეული ასაკიდან იწყება და კვებითი ალერგიით და კანის პრობლემებით ვლინდება. ატოპიური დერმატიტი შემდგომ შეიძლება რესპირაციული პრობლემებით, ალერგიული რინიტით, ასთმის გამოვლინდეს. ასეთი წინაპირობის მქონე ბავშვის შემთხვევაში, გარკვეულმა მოვლენებმა, რა თქმა უნდა, შეიძლება მოახდინოს პროვოცირება და ამის უმნიშვნელო სიმპტომი შეიძლება იყოს ისიც, რომ ბავშვს არ მოსწონდეს დახურულ, მტვრიან სივრცეში ყოფნა. რა თქმა უნდა, გარემოს შეცვლისას არის გარკვეული მდგომარეობები და რისკები, რამაც ალერგიის განვითარება შეიძლება გამოიწვიოს და ჩვენ არაერთხელ აღგვინიშნავს იცის, რომ ალერგიას ასაკი არ აქვს და ნებისმიერ დროს შეიძლება მოულოდნელად გამოვლინდეს. ჩვენ უნდა გვქონდეს შესაბამისი ცოდნა, რომ მარტივად დავძლიოთ ესა თუ ის პრობლემა. ზაფხულს ახასიათებს გარკვეული საფრთხეები, მაგრამ მომზადებულები უნდა შევხვდეთ. ზაფხულში ხშირია მზის მიერი ურტიკარიაც.

რა უნდა გვქონდეს სააფთიაქო ჩანთაში და როდის უნდა გამოვიყენოთ ისინი?

თუ ჩვენ გვაქვს იმის საშუალება, რომ ექიმს მივმართოთ, ის აუცილებლად გამოგვცემს გარკვეული წამლების ნუსხას. თუ ადამიანს ასთმა აქვს, მას აუცილებლად უნდა ჰქონდეს სპაზმის მომხსნელი საშუალება. ჩვენს ჩანთაში აუცილებლად უნდა იყოს ანტიალერგიული, ანტიჰისტამინური საშუალებებიც, რომელიც უსაფრთხოა და ურეცეპტოდ გაიცემა. თან უნდა გვქონდეს გლუკოკორტიკოსტეროიდიც. თუ ადამიანს ანამნეზში რთული ალერგიული გამოვლინებები, ანაფილაქსია აქვს, მაშინ ის აუცილებლად საჭიროებს ადრენალინის შემცველ აუტოინექტორს. აუცილებელია მზისგან დამცავი საშუალებებიც. მნიშვნელოვანია სამოსის სწორად შერჩევაც, ღია, ტრიალ მინდორში ყოფნისას, უმჯობესია ღია ფერის, არა დახურული სამოსი ვატაროთ. ბალახზე ფეხშიშველი სიარულიც შეიძლება გახდეს გარკვეული ხიფათის მიზეზი, მაგალითად, მწერის ნაკბენის. მწერის ნაკბენი შეიძლება სახიფათო აღმოჩნდეს, განსაკუთრებით მაშინ თუ ეს დამნესტრავი მწერი იქნება. ფუტკარს, კრაზანას სწრაფი ტიპის ალერგიული რეაქციის, სისტემური ალერგიის, ანაფილაქსიის გამოწვევა შეუძლიათ.

ყოველთვის ასეთი საშიშია მათი ნაკბენი?

კოღოს ნაკბენის შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ალერგიული რეაქცია თვითონ მწერის შხამის მიმართ. განსაკუთრებით საყურადღებოა თუ ადამიანს ანამნეზში უკვე ჰქონდა მსგავსი შემთხვევა. კრაზანების და ფუტკრების დაკბენის მიზეზი შეიძლება გახდეს სურნელოვანი ლოსიონები, სუნამოები და ა.შ. არსებობენ ჩვეულებრივი მკბენარი მწერები, ტკიპები, ბუზები, კოღოები. კოღოები ძირითადად ბინადრობენ იქ სადაც არის ტბები, ნესტი, ტენიანი ადგილი. ასეთი მწერები განსაკუთრებით უფრო საშიშები არიან ღამით, ამიტომ ღამე ტბასთან პიკნიკს და მსგავს თავყრილობებს უნდა მოვერიდოთ. კოღოს ნაკბენმა შეიძლება ადგილობრივად გამოიწვიოს კანის სიწითლე, ქავილი. შეიძლება განსხვავებული იყოს ქავილის ინტენსივობა. თუ ქავილი ძალიან შემაწუხებელია, ამ დროს შეიძლება კანის დაზიანება მოხდეს, ამიტომ ძლიერი და შემაწუხებელი ქავილისას უმჯობესია ადამიანს ანტიალერგიული, ანტიჰისტამინური საშუალება მივცეთ. კანი უნდა დამუშავდეს საპნიანი წყლით, რომ არ მოხდეს ინფიცირება. ამ დროს კარგია ნაკბენზე ყინულის მოთავსება 20 წუთის განმავლობაში და თუ შესაძლებელია სპეციალური პაჩებისაც. ნებისმიერი მწერის ნაკბენზე შეიძლება იყოს მცირე ადგილობრივი რეაქცია, რაც პანიკის საფუძველს ნამდვილად არ იძლევა. თუ ადგილობრივი სიწითლე 5 სმ-ს არ შორდება საშიში არ არის. თუ 10 სმ ან მეტია სიწითლე, შესაძლოა, რომ ეს გავრცელდეს და წავიდეს შეშუპება, ეს უფრო გიგანტური ადგილობრივი შეშუპებაა. ამ შემთხვევაში მიზანშეწონილია ადგილობრივი ან სხვა ანტიჰისტამინური საშუალებების გამოყენება, მალამოს თუ გელის სახით. შეიძლება გლუკოკორტიკოსტეროიდული მალამოს გამოყენებაც, ასევე შეიძლება  პერორალურული ან საინექციო საშუალებები.

მოძველებული, მაგრამ პრაქტიკაში ხშირად გამოყენებადი მეთოდებია ნაკბენიდან შხამის დანით გამოდევნა და ტალახის დადება. იძლევა თუ არა ეს მეთოდები რაიმე ტიპის ეფექტს?

ფუტკარი კბენის შემდეგ ტოვებს ნესტარს და ამიტომ არსებობს დამოკიდებულება, რომ აუცილებლად უნდა გასუფთავდეს კანი. თუ სხვა საშუალება არ არის, უმჯობესია პინცეტით ამოიღოთ ნესტარი. ეს ყველაფერი ძალიან ფრთხილად უნდა მოხდეს, რომ არ დაზიანდეს კანი, არ მოხდეს ინფიცირება და სხვა გართულებები არ მოჰყვეს ამ პროცესს. მნიშვნელოვანია ტკიპას ნაკბენიც. მწერები და ტკიპები საშიშები არიან, რადგან შეიძლება განვითარდეს ალერგიული რეაქცია, მოზრდილ ადამიანებში ფუტკრის და კრაზანის შხამი ანაფილაქსიური რეაქციის მიზეზიც შეიძლება გახდეს. ისინი შეიძლება სხვადასხვა ინფექციური დაავადებების მიზეზიც გახდნენ. უხსოვარი დროიდან ცნობილია, რომ ტკიპას ბორელიოზი გადააქვს. ბორელიები არსებობენ ტკიპას თავის ნაწილში, სადაც სანერწყვე ჯირკვლებია მოთავსებული და კბენისას სანერწყვე ჯირკვლებიდან ხდება მათი გამოყოფა.

ძალიან მნიშვნელოვანია ტკიპა მოსცილდეს კანს. რეკომენდებულია ზეთიანი საფენი, რომ ტკიპას მოძრაობა შეეზღუდოს. უმჯობესია, დროულად მიმართოთ ახლომდებარე სამედიცინო პუნქტს, რადგან ისე უნდა მოხდეს ტკიპას ამოღება, რომ მისი ნაწილი არ ჩარჩეს კანში. ტკიპას ნაკბენის შემთხვევაში მკურნალობა ანტიბიოტიკებით ხდება, ხდება ადგილობრივი დამუშავებაც და ადამიანი პრაქტიკულად გამოჯანმრთელდება ამ სიტუაციისგან. შეიძლება ადამიანმა იმ წუთას არც მიაქციოს ნაკბენს ყურადღება და მოგვიანებით გაახსენდეს, ასეთ დროს ძალიან მნიშვნელოვანია ანამნეზის დაწვრილებით შედგენა. თუ დროულად არ მოხდება დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, მას შემდგომ მიგრირებადი ერითემის არსებობა ახასიათებს. ამის ამოცნობა ძალიან მარტივია, ერთხელ მაინც თუ ნახავს ადამიანი ამ სურათს. ვითარდება ბეჭდისებური გარეგნობა, რომელიც  გარედან წითელია და შიდა წერტილზე უფრო თეთრი გარსივით აქვს. ამ ყველაფერს შეიძლება მოჰყვეს გართულება, რა დროსაც მკურნალობაში ერთვებიან ალერგოლოგი, ინფექციონისტი, პარაზიტოლოგი.

ძალიან მნიშვნელოვანია ნაკბენის დროული ამოცნობა. ნაკბენს შეიძლება მოჰყვეს რესპირაციული სიმპტომების მსგავსი გამოვლინება, ცხელება, სახსრების ტკივილი და ა.შ. შეიძლება მოხდეს პერიფერიული, ცენტრალური ნერვული სისტემის დაზიანებაც. აღმოჩნდა, რომ ტკიპები ალერგიული თვალსაზრისითაც ძალიან მნიშვნელოვანი და საყურადღებოა. ახასიათებს ალფა-გალის სინდრომის სინდრომი და ამ სინდრომის ადამიანებს ტკიპას ნაკბენის შედეგ უვითარდებათ წითელი ხორცის, ღორის და ძროხის ხორცის აუტანლობა. აქვთ იმდენად ძლიერი ალერგიული რეაქციები, როგორიცაა: ჭინჭრის ციება, კვინკეს შეშუპება, ანაფილაქსიამდეც კი მიდიან, ამიტომ ანამნეზის მოსმენისას ყველა დეტალს და ნიუანსს უნდა მივაქციოთ ყურადღება.

როგორ ხდება ალერგიული რეაქციების დიაგნოსტიკა?

პირველი და მნიშვნელოვანი სწორად შეკრებილი ანამნეზია, ეს დიაგნოსტიკის ძალიან დიდი, მნიშვნელოვანი ნაწილია. რა თქმა უნდა, ყველა ადამიანს ყველაფერზე ალერგიული ტესტის ჩატარება და გაფართოებული დიაგნოსტიკა არ სჭირდება. არსებობს სპეციალური სკრინინგული ტესტებიც, რომელთა მეშვეობითაც გამოვრიცხავთ გარკვეული მიმართულების კვლევებს. რა თქმა უნდა, შესაძლოა, რომ ადამიანი პოლიალერგიული იყოს. დიაგნოზის დასმისთვის მნიშვნელოვანია დროულად მივმართოთ სპეციალისტს და სწორად გადავცეთ ჩვენი ანამნეზი, რადგან ეს იძლევა საშუალებას მინიმუმამდე სემცირდეს კვლევების რაოდენობა და გაკეთდეს მხოლოდ პრიორიტეტული, იმ წუთში საჭირო კვლევები. შეიძლება კონკრეტულ ალერგენზე მივიტანოთ ეჭვი და სანამ მედიკამენტურად ვუმკურნალებთ ადამიანს, ვურჩიოთ, რომ მოერიდოს ამ ალერგენს და მივცეთ გარკვეული რეკომენდაციები. შეიძლება ადამიანს იმ მომენტში არ დასჭირდეს რაიმე სპეციფიკური ტესტის ჩატარება და პაციენტი მხოლოდ დაკვირვების რეჟიმში იმყოფებოდეს. აღსანიშნავია, რომ გვაქვს სპეციალური ალერგენ სპეციფიკური იმუნოთერაპია. ძალიან მნიშვნელოვანია სწორი სტრატეგიის დაგეგმვა და სწორი დიაგნოსტიკა. ის, რომ ალერგიის მიზეზის დადგენა რთულია, ეს მითია, რადგან საქართველოში არის დიაგნოსტიკის თანამედროვე მიდგომები და ბერკეტები. სწორი და დეტალური ინფორმაცია ძალიან ეხმარება პაციენტს შემდგომში, რადგან ყველამ იცის, რომ ალერგიული პათოლოგიები ქრონიკული პათოლოგიებია. ექიმსა და პაციენტს შორის მჭიდრო დამოკიდებულება და ურთიერთობა ძალიან მნიშვნელოვანია. გარდა იმისა, რომ ჩვენ ვაფასებთ ალერგენს, ვაფასებთ დაავადების სიმძიმესაც. ნებისმიერი ქრონიკული დაავადების შემთხვევაში მნიშვნელოვანია სწორი, მიზანმიმართული მართვა და მონიტორინგი.