მშობელი, როგორც კომუნიკაციური პარტნიორი - 7 რჩევა ფსიქოლოგისგან

მშობელი, როგორც კომუნიკაციური პარტნიორი – ამ თემაზე მარტა ქარუმიძის გადაცემაში „7 რჩევა ფსიქოლოგისგან“ კლინიკურმა ფსიქოლოგმა ელენე ბაჩიაშვილმა ისაუბრა.

როდის უვითარდებათ ბავშვებს კომუნიკაციურ-ენობრივი უნარები?

პირველი ხუთი წლის მანძილზე ბავშვები ეტაპობრივად ივითარებენ კომუნიკაციურ-ენობრივ უნარებს და სწორედ კომუნიკაცია წარმოადგენს მათი განვითარების ძირეულ შესაძლებლობას. აქედან გამომდინარე, ენობრივი განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია, საკომუნიკაციო გარემოს ხარისხი და ბავშვის სწორი კომუნიკაციური პარტნიორი.    ენის განსაზღვრა შეგვიძლია როგორც ორგანიზებული და თანმიმდევრული სტრუქტურის,  რომლის ფარგლებშიც თითოეულ სიტყვას თავისი სემანტიკური მნიშვნელობა აქვს, არსებობს სიტყვათა და წინადადებათა კომბინაციების გარკვეული წესები და ის წარმოადგენს კომუნიკაციის და აზრის გადმოცემის, ობიექტებისა და მოვლენების აღწერა-წარდგენის და სისტემატური ფორმით ურთეირთობის საშუალებას. ენა არის ინსტრუმენტი, რომლის  საშუალებითაც ჩვენ ვფიქრობთ, ვსწავლობთ, წარმოვიდგენთ, ვვარაუდობთ, ვმსჯელობთ, ვუზიარებთ სხვა ადამიანებს ჩვენს იდეებს, ემოციებს და გამოცდილებებს.

როგორ როლს ირგებენ მშობლები ბავშვებთან ურთიერთობის დროს?

ბავშვებთან ურთიერთობისას მშობლები სხვადასხვა კომუნიკაციური პარტნიორის როლს ირგებენ. ამ როლების ჩამოყალიბებაზე ბევრი ფაქტორი ახდენს ზეგავლენას, როგორიცაა მშობლის პიროვნული თვისებები, მისი აღქმა მშობლობასთან დაკავშირებით, ბავშვის საკომუნიკაციო უნარები და რათქმაუნდა ცხოვრების დატვირთული და აქტიური რეჟიმი. მშობლები ხშირად ირგებენ დირექტორის როლს და ბავშვებთან ურთიერთობისას ძირითადად ინსტრუქციებს იყენებენ. კომუნიკაციის პროცესში უმეტესად ისინი საუბრობენ და ეუბნებიან ბავშვებს რა, როდის და როგორ უნდა გააკეთონ. მართალია, ამ როლის გამოყენება გარკვეულ შემთხვევებში საჭიროა, თუმცა მუდმივად ამ როლში ყოფნა აფერხებს ბავშვის მიერ ინიციატივების გამოვლენის შემთხვევებს. ბავშვი კი საუკეთესოდ მაშინ სწავლობს, როდესაც ის არის კომუნიკაციის პროცესში წამყვანი და ინიცატორი.

ზოგჯერ მშობლები გამომცდელის როლს ირგებენ ბავშვებთან, გამუდმებით ძალიან ბევრ კითხვას სვამენ მათი ცოდნის შესამოწმებლად, რაც, ბუნებრივია, არ უწყობს ხელს მათ ენობრივ განვითარებას.

ხანდახან უფროსები ბავშვებთან გამრთობის როლს ირგებენ. ზედმეტად ანიმაციური სტილი და უწყვეტი საუბარი ბავშვს ინტერაქციის სივრცეს აღარ უტოვებს მშობელთან კომუნიკაციის პროცესში. ბავშვის ენობრივი განვითარებისთვის კი მნიშვნელოვანია, რომ მას ჰქონდეს რეაქციების და უკუკავშირის გამოხატვისთვის დრო და ადგილი.

დღევანდელი ცხოვრების აქტიური ტემპიდან გამომდინარე მშობლები ზოგჯერ „მოჩქარის“ როლში აღმოჩნდებიან ხოლმე. მათ სურთ მოასწრონ და შეასრულონ დღის გეგმები, თუმცა ეს სტილი ბავშვებს სიმშვიდის და კონცენტრირების საშუალებას უკარგავს და ამასთანავე, მშობლებს არ ეძლევათ საშუალება გაიგონ რა აინტერესებთ და მოსწონთ მათ შვილებს, როგორ გრძნობენ თავს, რაც, ბუნებრივია, აისახება ბავშვის ენობრივ განვითარებაზე.

საკმაოდ ხშირია დამხმარის როლი, როდესაც მშობლები ბავშვების ნაცვლად ლაპარაკობენ ან დახმარებას სთავაზობენ მანამ, სანამ ისინი ამის საჭიროებას რაიმე ფორმით გამოხატავენ. ბუნებრივია, ეს ხელს უშლის ბავშვის, როგორც აქტიური, შემძლე სუბიექტის ჩამოყალიბების პროცესს და ბავშვს უჩნდება განცდა, რომ მისგან ბევრს არ ელიან.

დამხმარის საპირისპირო როლია „მაყურებლის“ როლი, როდესაც მშობელმა არ იცის როგორ შეუერთდეს ბავშვის თამაშს და დისტანციურად მის თამაშზე კომენტირებას ამჯობინებს. მართალია, ბავშვებს სჭირდებათ გარკვეული დრო, რომ თავად აღმოაჩინონ და შეიმეცნონ, მაგრამ სოციალური და ენობრივი განვითარებისათვის აუცილებელია მშობელთან კომუნიკაცია. ამისათვის საუკეთესო მდგომარეობაა, როდესაც უფროსი შეწყობილია ბავშვის შესაძლებლობებთან, საჭიროებებთან და ინტერესებთან. ისინი ამჩნევენ და მიყვებიან ბავშვის ინიციატივებს, უსმენენ და ამჟღავნებენ ინტერესს და შესაბამისად პასუხობენ. ეს ეხმარება ბავშვს გამოიჩინოს მეტი ინიციატივა, მეტ საკითხზე იფიქროს, განივითაროს აზროვნებისა და წარმოსახვის უნარი.

გარდა ფიზიკური და სოციალური საჭიროებებისა, ბავშვებს, განვითარების სხვადასხვა ეტაპებზე, უწევთ დაამყარონ ახალი კონტაქტები და თავად იქცნენ კომუნიკაციური პარტნიორები თანატოლებისთვის და მის გარშემო მყოფი სხვა ადამიანებისთვის. კომუნიკაციური პარტნიორის როლი მნიშვნელოვანია იმისათვის, რომ ბავშვები დაეუფლონ ასაკის შესაბამის უნარებს, იგრძნონ თავი დაცულად, დაფასებულად, მშვიდად და ჩართულად.

გადაცემის აუდიოჩანაწერი