ენდომეტრიოზის მკურნალობაში საუკეთესო გამოსავალი ორსულობაა - ლალი ცხოვრებაშვილი ქალებში გინეკოლოგიურ და ენდოკრინოლოგიურ პრობლემებზე

გადაცემის ლაივი LIVE

რა გავლენას ახდენს ქალის ენდოკრინოლოგიური პრობლემები მის რეპროდუქციულ სტატუსზე, რა ტიპის პრობლემაა ინსულინრეზისტენტობა, რა ტიპის სიმპტომებით ვლინდება ფარისებრ ჯირკვალთან დაკავშირებული პრობლემები, როდის არის საგანგაშო მენსტრუალური ციკლის შემცირება – ამ და სხვა საინტერესო კითხვებს ნატა ხარაშვილის გადაცემაში „სტუმრად ექიმთან“ ქირურგი-ენდოსკოპისტი, მეან-გინეკოლოგი, რეპროდუქტოლოგი, ენდოკრინოლოგი, მედიცინის აკადემიური დოქტორი, ლალი ცხოვრებაშვილი პასუხობს.

ქალბატონო ლალი, რა გავლენას ახდენს ქალის ენდოკრინოლოგიური პრობლემები მის რეპროდუქციულ სტატუსზე, რატომ არის მნიშვნელოვანი ამ ორი ფაქტორის ერთად მოხსენიება?

ნებისმიერი ენდოკრინული დარღვევა უდავოდ პირდაპირ კავშირშია გოგონების და ვაჟების განვითარებასთან, მათ ზრდასრულობასთან, ოჯახის შექმნასთან, გამრავლებასთან და საერთოდ ჯანსაღ ცხოვრებასთან. როგორც კი მშობელი დაინახავს, გოგონას განვითარებაში ნებისმიერ ხარვეზს, იქნება ეს წონის მცირეოდენი მატება, ზრდის შეფერხება, მომატებული თმიანობა თუ ციკლის არ ჩამოყალიბება იმ ასაკში, რომელშიც სტანდარტულად უყალიბდებათ გოგოებს, აუცილებლად უნდა მიმართოს ექიმს. მშობელმა აუცილებლად უნდა მიაქციოს ყურადღება გოგონას განვითარებას. ენდოკრინოლოგია ისეთი ფართოა და ისეთი ფართოა ეს დარღვევების ციკლი, რომ არც ვიცი, რომელ ერთზე გავამახვილო ყურადღება.

დავიწყოთ ჭარბი წონით, რომელიც უამრავ დარღვევას იწვევს, რაც შემდგომ ციკლის დარღვევაში მჟღავნდება და საბოლოოდ  უშვილობის პრობლემაც ყალიბდება. ეს ჭარბი წონა ძირითადად მეტაბოლური სინდრომია და მისგან გამოწვეული მეორადი პოლიკისტოზი იწვევს ზუსტად იმ დარღვევებს, რომლებიც ზემოთ მოგახსენეთ. არსებობს მეორე ძალიან სერიოზული პრობლემაც, როდესაც ჰიპოფიზის ჰორმონებში ხდება დარღვევა. მთავარი ჰორმონი, განსაკუთრებით პროლაქტინი და ჰიპერპროლაქტინებია სხვადასხვა რამის გამო ვითარდება, მათ შორის შეიძლება ჩამოყალიბდეს ჰიპოფიზის მიკროადენომა ან უფრო სტანდარტული ადენომა, რომელიც ასევე იწვევს ციკლის დარღვევას და მეორად პოლიკისტოზს, რომელიც ასევე იწვევს რეპროდუქციული ფუნქციის დათრგუნვას.

ენდოკრინულია ყველა ჰორმონალური დარღვევა, როგორც თირკმელზედა ჯირკვლის ჰიპერფუნქციით გამოწვეული, ისე ნებისმიერი სხვა ორგანოთი, ამიტომ აუცილებელია პაციენტმა დროულად მიაკითხოს სპეციალისტს, რადგან მათ ყველაზე უკეთ იციან, თუ რა გამოკვლევები სჭირდება პაციენტს.

არიან ადამიანები, რომელთაც აქვთ ჭარბი წონა, მაგრამ არ აქვთ მენსტრუალური დარღვევები და ბუნებრივი გზით მარტივად იღებენ ორსულობას, მაგრამ არიან ქალბატონები, რომლებიც იდეალურად მიყვებიან ჯანსაღი ცხოვრების რიტმს და მიუხედავად ამისა, აქვთ პრობლემური ორსულობა. რა შეიძლება იყოს ამის მიზეზი?

როდესაც მეტაბოლური სინდრომით მოდის პაციენტი, მას ყოველთვის ვუხსნი, რომ მის გვერდით შეიძლება იყოს მასავით ჭარბწონიანი ადამიანი, მაგრამ ჰყავდეს შვილი, რადგან მან დაორსულება მანამ მოასწრო, სანამ მეორადი პოლიკისტოზი განვითარდებოდა. მასთან მოხდა ოვულაცია, განაყოფიერება, რადგან სხვა პრობლემა არ არსებობდა, არ იყო მილისმიერი, მეუღლის მხრივი ან სხვა მიზეზით გამოწვეული უნაყოფობა. ჩვენ კარგად ვიცით, რომ უნაყოფობა მხოლოდ ქალიდან არ გამომდინარეობს.

წყვილის რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევაში ქალის და მამაკაცის წილი თანაბარია. უნაყოფობას იწვევს როგორც ქალის, ისე მამაკაცის დარღვევები. 

კიდევ ერთი მთავარი პრობლემა, რომელიც ჭარბ წონასთან პირდაპირ კავშირშია არის ინსულინრეზისტენტობა. რა ტიპის პრობლემაა ეს და სადამდე შეიძლება მიგვიყვანოს მისმა უგულებელყოფამ?

თუ მეტაბოლური სინდრომი ინსულინრეზისტენტობის გამო ვითარდება და  მატულობს ჰომა ინდექსი, ამას აუცილებლად სწორად უნდა მიექცეს ყურადღება. ეს დარღვევა ექიმმა უნდა გააანალიზოს და მან უნდა გადაწყვიტოს რა სჭირდება პაციენტს, რა პრეპარატი და როგორი დიეტაა საჭირო, უნდა განსაზღვროს, როგორ უნდა დაარეგულიროს ციკლი, წონის კლება, როგორ დააქვეითოს ჰომა ინდექსი და მოხსნას ინსულინრეზისტენტობა. სხვა შემთხვევაში, პრობლემა აუცილებლად სერიოზულ სახეს მიიღებს. ქალბატონებს ვთხოვ, მაშინვე მიმართონ სპეციალისტს, როგორც კი რაიმე ცვლილებას დაინახავენ მათ ორგანიზმში, იქნება ეს წონის მატება თუ სხვა რამ. ჰორმონალური ბალანსის აღსადგენად სწორი მკურნალობაა საჭირო. 

ჭარბწონიანიან ქალებთან ინსულინრეზისტენტობა ყოველთვის სახეზეა?

არა, ყოველთვის არ არის ასე, გააჩნია წონას, გააჩნია ინდექსს და ყველა სხვა მონაცემს.

რატომ არის ფარისებრის პრობლემები ასე მკვეთრად გამოხატული ჩვენს ქვეყანაში, რა უნდა ვიცოდეთ ამ პრობლემის შესახებ და რა ტიპის სიმპტომებით ვლინდება ფარისებრ ჯირკვალთან დაკავშირებული პრობლემები?

დღევანდელ დღეს ნებისმიერი განათლებული გინეკოლოგი, ენდოკრინოლოგი, რეპროდუქტოლოგი პირველ რიგში სვამს შემდეგ კითხვებს, როგორ გძინავთ, ადვილად აღგზნებადი ბრძანდებით თუ არა, გაქვთ თუ არა ჭარბი ოფლიანობა და ა.შ. არ აქვს მნიშვნელობა პაციენტი გასათხოვარია, გათხოვილი, ჭარბი წონის პრობლემა აქვს, ჭარბთმიანობის, მტკივნეული ციკლის თუ რისი – პაციენტმა ყველა კითხვაზე უარით რომც მიპასუხოს, თუ მე რეპროდუქციული ფუნქცია მაინტერესებს, ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონებს მაინც აუცილებლად გამოვიკვლევ. თუ რომელიმე ჰორმონში რამე დარღვევა იქნება, აუცილებლად გავაკეთებ ფარისებრი ჯირკვლის ექოსკოპიასაც. ფარისებრი ჯირკვალი უდიდეს მონაწილეობას იღებს ნებისმიერი ადამიანის წესიერ ცხოვრებაში, ჯანმრთელობაში, არ აქვს მნიშვნელობა, იქნება ეს ქალი, კაცი, ახალგაზრდა თუ ხანში შესული. ფარისებრი ჯირკვალი ყველა ადამიანს უნდა ჰქონდეს გამოკვლეული, მიუხედავად იმისა, რეპროდუქციული ფუნქცია აინტერესებს თუ არა.

მტკივნეული მენსტრუალური ციკლი გენეტიკური პრობლემაა თუ ეს არცერთ შემთხვევაში არ უნდა იყოს ასე და ციკლი არ უნდა იყოს მტკივნეული?

არაჩვეულებრივი შეკითხვაა, რადგან დღეს ქალების უშვილობის შემთხვევების 40% ენდომეტრიოზით არის გამოწვეული. ენდომეტრიოზი ეს არის დაავადება, რომელიც არის მიზეზი უშვილობისა და რომელიც იწვევს მტკივნეულ მენსტრუაციას და ზოგჯერ ჭარბ ციკლს. ბუნებრივია, რომ მხოლოდ ზემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომები არ არის საკმარისი იმისთვის, რომ ენდომეტრიოზის დიაგნოზი დაისვას, მაგრამ ასეთი ჩივილებით მოსულ პაციენტს წინასწარ დიაგნოზში კითხვის ნიშნის ქვეშ აუცილებლად ამ დიაგნოზს ვუწერ. შემდეგ, დიაგნოზის დასამტკიცებლად ტარდება ექოსკოპიური კვლევა. ექოსკოპია გვაძლევს საშუალებას დავინახოთ, არის თუ არა საშვილოსნოს ენდომეტრიუმი, ხომ არ არის ცისტა. ენდოსკოპიური ანუ ლაპაროსკოპიული ოპერაციის დროს ჩავდივართ მუცლის ღრუში და ვნახულობთ არის თუ არა ზემოთ ჩამოთვლილი პრობლემები. თუ აღნიშნული პრობლემები გვხვდება, მაშინ ქირურგიული გზით მათ მაქსიმალურ ლიკვიდირებას ვახდენთ. საბოლოო დიაგნოზი კი ჰისტომორფოლოგიური დასკვნით ისმევა, როცა წარმონაქმნის მორფოლოგია შეისწავლება. მართალია, ქირურგიული გზით ჩვენ პაციენტს ვაშორებთ შედეგს, მაგრამ მიზეზი რჩება, რადგან ენდომეტრიოზის წარმოქმნა ეს არის პროცესი, რომელიც საშვილოსნოს შიგნითა შრიდან მოდის. ამ დროს ენდომეტრიუმიდან წამოსული უჯრედი სხვა ორგანოში თავსდება. ენდომეტრიუმი მზადდება იმისთვის, რომ მასში განაყოფიერებული კვერცხუჯრედი განთავსდეს, მოხდეს მიმაგრება და ნაყოფის განვითარება. თუ ასე არ მოხდა, ჩამოიშლება და მენსტრუაციის სახით გარეთ გამოვა. როდესაც აღნიშნული უჯრედი რაღაცის გამო მილში, საკვერცხეში ან დუგლასის ფოსოში თავსდება, ამას უკვე ღრმა ენდომეტრიოზი ჰქვია. მსოფლიო ლიტერატურაში აღწერილია ისეთი შემთხვევაც, როდესაც ენდომეტრიუმის უჯრედი საყლაპავშიც კი მოხვდა. მიზეზის და დიაგნოზის დადგენის შემდეგ საჭიროა სწორი მკურნალობის ჩატარება, რომ მოხდეს ენდომეტრიოზის გაქრობა. ბატონი არჩილ ხომასურიძე  თავის სტუდენტებს და ინტერნებს ხშირად ეკითხებოდა, რა არის მთავარი გამოსავალი ენდომეტრიოზის მკურნალობაშიო. თუ ის შედგა და მოხერხდა, ყველაზე კარგი გამოსავალი ორსულობაა, რადგან ამ დაავადების მთავარი სამკურნალო ეფექტი ამენორეას ხანგრძლივად გამოწვევა იმისთვის, რომ ეს უჯრედები ალაგდეს.

როდის არის საგანგაშო მენსტრუალური ციკლის შემცირება? ბოლო პერიოდში, კოვიდ ინფექციის შემდეგ, ძალიან ბევრი ქალბატონი აღნიშნავდა, რომ მკვეთრად შეიცვალა  მენსტრუალური ციკლის ქცევა. თუ აქამდე ის რეგულარული, აბსოლუტურად სტანდარტული იყო, ახლა შემცირდა მენსტრუალური ციკლის როგორც ოდენობა, ისე დღეები. ბევრი ადამიანისგან ისიც გვსმენია, რომ ეს ნორმაა და რაღაც პერიოდში აღდგება. ეს მართლაც ნორმაა თუ რაღაც კონკრეტულ ასაკში საკვერცხეების ნაადრევ დაბერებაზე მიგვანიშნებს?

რა თქმა უნდა, კოვიდი უდიდეს ზეგავლენას ახდენს ნებისმიერი ადამიანის ჯანმრთელობაზე და ძალიან ბევრ ცვლილებას იწვევს, მაგრამ ეს მარტო კოვიდის გამო არ მოხდება. შესაბამისად, პაციენტმა, რომელსაც ციკლი დაერღვა, აუცილებლად უნდა მიმართოს ექიმს, რომ დადგინდეს, ჰორმონალურ დისბალანსს ხომ არ აქვს ადგილი. ასეთ პაციენტს გამოკვლევების საფუძველზე დაენიშნება სწორი მკურნალობა და არავითარი საკვერცხის განლევის სინდრომი არ ჩამოყალიბდება. ვისარგებლებ შემთხვევით და ქალბატონებს მოვუწოდებ, ნუ შეეშინდებათ აცრის. მერწმუნეთ, აცრა ყოველთვის აუცილებელია. მე ძალიან ბევრი ისეთი პაციენტი მყავს, რომელიც დაორსულებამდე აიცრა. აღსანიშნავია, რომ აცრა არ არის სასურველი ორსულობის პირველ ტრიმესტრში და ორსულობის ბოლო თვეში. სხვა დროს ორსულიც კი თავისუფლად შეიძლება აიცრას და მე საკუთარი გამოცდილებით უამრავი მაგალითი მაქვს იმის, რომ არაჩვეულებრივი ბავშვები დაბადეს ასეთმა ადამიანებმა.

ყველაზე ხშირად რა არის ჭარბთმიანობის და აკნეს გამომწვევი მიზეზი?

ჭარბთმიანობა ნიშნავს იმას, რომ ქალის ორგანიზმში არის ჰიპერანდროგენია. ანდროგენებს ქალის ორგანიზმში თირკმელზედა ჯირკვალი და საკვერცხე გამოყოფს. აუცილებლად უნდა ჩატარდეს სწორი გამოკვლევა, ჰორმონები უნდა იყოს გამოკვლეული, გარკვეულ დღეს და გარკვეულ მდგომარეობაში. მონაცემების მიხედვით გადაწყდება, რომელი ორგანოს მიერ არის გამოწვეული ეს ჭარბთმიანობა და ამის შემდეგ ჩატარდება სათანადო მკურნალობა. ძალიან ხშირად ჭარბთმიანობას თან ახლავს აკნე. ახალგაზრდა გოგონებს უმეტეს შემთხვევაში სწორედ მაშინ უვითარდებათ ჭარბთმიანობა და აკნე, როდესაც უყალიბდებათ ციკლი, თუმცა უფრო გვიან ასაკშიც შეიძლება მოხდეს ეს ყველაფერი. ასეთ დროს, მთავარია დაისვას დიაგნოზი. ძალიან ბევრი პაციენტი ჩემს კითხვას აწუხებს თუ არა ჭარბთმიანობა არათი პასუხობს. როდესაც ვეკითხები, რატომ აქვთ სახეზე გამონაყარი, ამბობენ, რომ რაღაც ისეთი ჭამეს, რამაც ალერგია გამოიწვია. მერე, როდესაც გავხდი და დავათვალიერებ, საერთოდ სხვა სურათი მხვდება, ვხედავ, რომ სინამდვილეში აწუხებთ აღნიშნული ჩივილები. ამის შემდეგ ვწყვეტ, თუ რა გამოკვლევა უნდა ჩავუტარო მათ. სწორი მკურნალობის შემთხვევაში აბსოლუტურად განკურნებადია როგორც აკნე, ისე ჭარბთმიანობა. რაც ყველაზე მთავარია, ადვილად მოგვარებადი და გამოსწორებადია უშვილობის პრობლემა, მაშინ თუ მხოლოდ აღნიშნული მიზეზებით არის გამოწველი. მთავარია, სწორი დიაგნოზის დასმა.

რა ასაკში უნდა ვიფიქროთ აქტიურად რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე, როდის, რა ასაკში უნდა დავგეგმოთ დროზე და აუცილებლად შვილოსნობა და სადამდე შეიძლება მოცდა?

დღევანდელ დღეს, როდესაც მსოფლიოში ასეთი ტექნოლოგიებია განვითარებული, კონკრეტული ასაკი უკვე წაშლილია, რა თქმა უნდა, მე არ ვსაუბრობ ღრმად მოხუცებულ პირებზე. აღნიშნული ტექნოლოგიები ყველა კატეგორიის, ყველა ასაკის ადამიანს აძლევს საკუთარი შვილის გაჩენის შესაძლებლობას. რეპროდუქციული ასაკი დღეს დამოკიდებულია იმაზე თუ როგორ გაივლის თავის ცხოვრებას ადამიანი. გასაგებია, რომ 40 წლის მერე ქვეითდება საკვერცხეების რეზერვი და ანტიმიულერის მთავარი ჰორმონი, რომელიც განაგებს ამ საკვერცხის რეზერვის ფუნქციონირებას და არსებობას, მაგრამ მე მინახავს ადამიანები, რომელთაც 50 წლის ასაკში გაუჩენიათ შვილები. 40-44 წელზე საერთოდ ლაპარაკიც აღარ არის, თუმცა, რა თქმა უნდა, რაც უფრო მალე გააჩენთ შვილს, მით უკეთესია.

რა არის ის მთავარი პრინციპი, რომლის დაცვასაც თქვენ ურჩევთ ქალბატონებს იმისთვის, რომ მათი რეპროდუქციული სტატუსი  ჯანმრთელი იყოს?

რამდენად კარგად და თავდადებითაც არ უნდა იმუშაოს ქალმა, მას აუცილებლად უნდა ჰქონდეს  რეჟიმი. უნდა ჰქონდეს კვების საათობრივი რეჟიმი და ჯანმრთელი რაციონი. არ უნდა მიეძალოს ცხიმიანს, შემწვარს, ალკოჰოლურ სასმელს, თამბაქოს. უნდა იცხოვროს ჯანსაღად. უნდა გამოყოს დრო ძილისთვის. აუცილებელია სპორტი, სპორტში იგულისხმება, თუნდაც სიარული, სეირნობა. არ უნდა მოეშვას არცერთი ქალი, რამდენსაც არ უნდა შრომობდეს ის.