2026 წელს გიორგი ჩახავა 103 წლის გახდებოდა – არქიტექტორი, რომელმაც ქართული და მსოფლიო არქიტექტურის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული კვალი დატოვა. მისი ხედვები დროს უსწრებდა, ხოლო იდეები დღემდე თანამედროვე და შთამაგონებელია. სწორედ ამიტომ ჩახავას სახელი უკავშირდება არქიტექტურას, რომელიც ბუნებასთან ჰარმონიას, თავისუფლებასა და ინოვაციას აერთიანებს.
„აუცილებელია მოვერგოთ გარემოს, რომელიც მუდმივად იცვლება და ეს განსაკუთრებით ქალაქმშენებელ არქიტექტორს და ინჟინერს უნდა ახსოვდეს”, – ეს სიტყვები გიორგი ჩახავას ეკუთვნის და ზუსტად ასახავს მის პროფესიულ ფილოსოფიას.
მისი შემოქმედება მხოლოდ შენობების პროექტირებით არ შემოიფარგლებოდა – იგი ქმნიდა სივრცეებს, რომლებიც გარემოსთან ჰარმონიაში მოდიოდა.
არქიტექტორი, რომელმაც შექმნა განსხვავებული ხედვა
გიორგი ჩახავას პროფესიული გზა სამხედრო ავიაციიდან დაიწყო. იგი სწავლობდა როსტოვის სამხედრო მფრინავთა სკოლაში, მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში, მოგვიანებით კი არქიტექტურას დაუკავშირა ცხოვრება და საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში განაგრძო სწავლა.
პროფესიული გზა „თბილქალაქპროექტში“ დაიწყო და წლების განმავლობაში სხვადასხვა მნიშვნელოვანი თანამდებობა ეკავა – იყო მთავარი სპეციალისტი, მთავარი არქიტექტორი, გზების მშენებლობის მინისტრის მოადგილე.
თუმცა მას გამოარჩევდა არა ადმინისტრაციული პოზიციები, არამედ იდეები – იდეები, რომლებიც საბჭოთა ეპოქის სტანდარტულ მიდგომებს სცდებოდა.
ჩახავასთვის არქიტექტურა ბუნებასთან თანაარსებობას ნიშნავდა. სწორედ ქართული ლანდშაფტი, მთები, ფერდობები და ხედები იქცა მისი შთაგონების წყაროდ.
„უბრალო ქართველი გლეხკაცის უნარი, ააშენოს საცხოვრებელი იქ, საიდანაც იხსნება ყველაზე მომხიბვლელი ხედი, ყოველთვის იწვევდა ჩემს გაოცებას“, – ამბობდა იგი.
შენობა, რომელიც მსოფლიო არქიტექტურის სიმბოლოდ იქცა
გიორგი ჩახავას ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პროექტი დღეს საქართველოს ბანკის სათავო ოფისის შენობაა – არქიტექტურული ნამუშევარი, რომელმაც მსოფლიო ყურადღება მიიპყრო და დღემდე საერთაშორისო გამოცემებისა და არქიტექტორების განხილვის საგანია.
1975 წელს აშენებული შენობა საბჭოთა მოდერნიზმის, კონსტრუქტივიზმისა და იაპონური მეტაბოლიზმის უნიკალური შერწყმაა. მისი კონცეფცია ეფუძნებოდა იდეას, რომ შენობა ბუნებისთვის ბარიერი კი არა, სივრცესა და ადამიანებს შორის „ხიდი“ უნდა ყოფილიყო.
შენობა მხოლოდ 450 კვადრატული მეტრით ეხება მიწას, მაშინ როდესაც მისი საერთო ფართობი დაახლოებით 15 000 კვადრატული მეტრია – არქიტექტურული გადაწყვეტა, რომელიც დღემდე ინოვაციურ მაგალითად მიიჩნევა.
გიორგი ჩახავასთვის მნიშვნელოვანი იყო, რომ არქიტექტურას ლანდშაფტი არ დაეზიანებინა. სწორედ ამიტომ, მისი პროექტები ბუნებრივ რელიეფს ერგებოდა და არა პირიქით.
არქიტექტურა, რომელიც თავისუფლებაზე საუბრობდა
იმ ეპოქაში, როდესაც საბჭოთა არქიტექტურაში ერთგვაროვნება დომინირებდა, გიორგი ჩახავას ნამუშევრები სრულიად განსხვავებულ ხედვას გამოხატავდა. მისი შენობები ინდივიდუალიზმის, თავისუფალი აზროვნებისა და პროგრესული არქიტექტურული იდეების სიმბოლოდ იქცა.
ამიტომაც დღეს ბევრი არქიტექტორი და მკვლევარი ჩახავას პროექტებს არა მხოლოდ არქიტექტურულ, არამედ კულტურულ და ისტორიულ მოვლენად განიხილავს.
მისი ხედვა განსაკუთრებით ახლოს იყო „საჰაერო ქალაქის“ კონცეფციასთან – იდეასთან, რომლის მიხედვითაც ქალაქი და ბუნება ერთმანეთის კონკურენტები კი არა, თანაარსებული სისტემები უნდა ყოფილიყო.
ინოვატორი, რომელმაც არქიტექტურის საზღვრები გააფართოვა
გიორგი ჩახავა მხოლოდ არქიტექტორი არ ყოფილა, იგი გამომგონებელიც იყო. მის ინოვაციებს შორისაა რკინა-ბეტონის სამშენებლო ელემენტები, კონვეიერული სისტემები და სხვა ტექნოლოგიური გადაწყვეტები, რომლებიც მშენებლობის პროცესს ამარტივებდა და დროსა და რესურსებს ზოგავდა.
მისი ავტორობით შეიქმნა არაერთი პავილიონი, ავტოსადგური, პანორამული გადასახედი და საკულტო სივრცე, მათ შორის ცნობილი კაფე „ფანტაზია“, რომელსაც კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი აქვს.
გიორგი ჩახავას პროექტებმა საქართველოს ფარგლებსაც გასცდა – ისინი განხორციელდა უკრაინაში, უზბეკეთში, ტაჯიკეთში, ავღანეთსა და ლიბანში.
103 წლის შემდეგ – იდეები, რომლებიც კვლავ ცოცხალია
დღეს, გიორგი ჩახავას დაბადებიდან 103 წლის შემდეგ, მისი არქიტექტურა ისევ თანამედროვედ აღიქმება. იგი რჩება მაგალითად იმისა, თუ როგორ შეიძლება ტექნოლოგია, ბუნება და ადამიანის გამოცდილება ერთიან სისტემად იქცეს.
მისი მემკვიდრეობა გვახსენებს, რომ ნამდვილი არქიტექტურა მხოლოდ შენობების შექმნა არ არის – ეს არის ხედვა, რომელიც დროს უძლებს.
მემკვიდრეობა, რომელიც ახალ თაობებს შთააგონებს
გიორგი ჩახავას არქიტექტურული მემკვიდრეობის პოპულარიზაციისა და ახალგაზრდა პროფესიონალების მხარდაჭერის მიზნით, საქართველოს ბანკმა არქიტექტურის სტუდენტებისთვის გიორგი ჩახავას სახელობის სტიპენდია შექმნა.
ინიციატივა მიზნად ისახავს ახალგაზრდებისთვის ხარისხიან განათლებაზე ხელმისაწვდომობის გაზრდასა და მათთვის განვითარების დამატებითი შესაძლებლობების შექმნას. სტიპენდიის მიღება შესაძლებელია ოთხ პარტნიორ უნივერსიტეტში – თავისუფალ უნივერსიტეტში, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიასა და ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
პროგრამა ერთწლიანია, თუმცა სტუდენტებს შესაძლებლობა აქვთ, ყოველწლიურად ხელახლა შეიტანონ განაცხადი და კვლავ მოიპოვონ დაფინანსება. მასში მონაწილეობა ბაკალავრიატის ნებისმიერი საფეხურის სტუდენტს შეუძლია.
საქართველოს ბანკის სასტიპენდიო პროექტების შესახებ დეტალური ინფორმაციის მისაღებად ეწვიეთ ვებგვერდს.
(R)
