„დიდ ქვაბში არ ეტეოდა, პატარაში ლაღად იყო“ –  რა ელის ქართულ ეკონომიკას 2018 წელს?  ინტერვიუ პროფესორ ლადო პაპავასთან

პოპულარული

წარმატების ფორმულა

„დიდ ქვაბში არ ეტეოდა, პატარაში ლაღად იყო“ –  რა ელის ქართულ ეკონომიკას 2018 წელს?  ინტერვიუ პროფესორ ლადო პაპავასთან

ახალი პარლამენტის შეკრებიდან ერთი წელი გავიდა და შესაბამისად უნდა გამოკვეთილიყო, როგორ სრულდება მმართველი პარტიის დაპირებები და რამდენად არის ადეკვატური ქართული რეალობისადმი. როგორი იყო 2017 წელი ეკონომიკური თვალსაზრისით და რა გამოწვევები დგას 2018 წლიდან, ამ საკითხებზე „ფორტუნა“  პროფესორ ლადო პაპავას ესაუბრა.

ლადო პაპავა:   საინტერესო კითხვაა, თანაც ერთდროულად მარტივიც და რთულიც. მარტივია, თუ ქართული ოცნების პარტიული და შესაბამისი სამთავრობო პროგრამით ვიხელმძღვანელებთ, რადგან ეს პარტია დარჩა ხელისუფლების სათავეში და პარტიის თავმჯდომარე კიდევ ერთხელ გახდა პრემიერ-მინისტრი. მათი პროგრამა არის ე.წ. ოთხპუნქტიანი გეგმა, რომელიც, სამწუხაროდ, მხოლოდ ნაღვლიან ღიმილს იწვევს. ეს არის პრივიტივიზმის ზეობა. როგორ შეიძლება, ქვეყანა, რომელსაც აქვს ამბიცია, რომ არის დამოუკიდებელი სახელმწიფო და მან უნდა შექმნას დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ეკონომიკა, ჩაატიოს ამის მიღწევის პროგრამა მხოლოდ და მხოლოდ ოთხ პუნქტში. ამას ჰქვია „დიდ ქვაბში არ ეტეოდა, პატარაში ლაღად იყო“.

ამ ოთხპუნქტიანი გეგმის მიხედვით გარკვეული ნაბიჯები გადაიდგა, მაგრამ ეს სჭირდება ქვეყანას? ან მხოლოდ ეს სჭირდება?

  • ეს ნაბიჯები, რაც გადაიდგა, სწორი იყო? იმაზე რომ არაფერი ვთქვათ, საკმარისია თუ არა.

ლადო პაპავა:  მე ეს ნაბიჯები შეცდომად მიმაჩნია და პირველი შეცდომა არის ე.წ. „ესტონური მოდელი“ იმიტომ, რომ დღეს ქვეყანაში ჩამოყალიბებულია სამომხმარებლო ეკონომიკა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ჩვენ იმაზე მეტს  მოვიხმართ, ვიდრე ვაწარმოებთ. ამის საუკეთესო დასტურია ექსპორტ-იმპორტის ბალანსი, სადაც კატასტროფული უარყოფითი სავაჭრო სალდო გვაქვს, როდესაც იმპორტი 3-4-ჯერ აღემატება ექსპორტს. მეორე მხრივ, სამომხმარებლო კალათას თუ ავიღებთ, აქაც ძალიან ცუდი სურათია – მისი სადღაც 70-75%  იმპორტულია. თავისთავად „ესტონური მოდელი“ ზოგადად ცუდი არ არის იმიტომ, რომ ეს ნიშნავს მოგების გადასახადის არგადახდას, თუკი ამ მოგების რეინვესტირება ხდება. მაგრამ ამ შეღავათით არ უნდა სარგებლობდნენ სასტუმროები, ტურისტული კომპანიები, ბანკები და ა.შ. ასეთი შეღავათი მხოლოდ მაღალტექნოლოგიურ წარმოებაზე უნდა ყოფილიყო, რათა სტიმული სწორედ ტექნოლოგიურ განვითარებაზე გაკეთებულიყო და არა, მაგალითად, სასტუმრო ბიზნესზე.

  • ცალკეულ სფეროებზე ასეთი შეღავათის დაწესება რამდენად შეიძლება, არათანაბარ პირობებში არ აღმოჩნდებოდნენ?

 ლადო პაპავა:  არც უნდა იყვნენ თანაბარ პირობებში. როგორ უნდა იყოს სასტუმრო ბიზნესისა და  ტექნოლოგიური განვითარებისთვის პირობები თანაბარი? ჩვენ ტექნოლოგიური განვითარების გარეშე მომავალი არ გვაქვს.  ვიქნებით პრიმიტიული, მომხმარებელი ერი. მთავარი ის კი არ არის, ადამიანი რომელიც სუვენირებით ვაჭრობს, ხელში ფულის ”ბღუჯა” რამდენი აქვს, არამედ მთავარია, იმ ბღუჯადან რამდენი რჩება მას. როცა იმპორტი აღემატება ექსპორტს, ეს იმას ნიშნავს, რომ ბღუჯის დიდი ნაწილი გადის ქვეყნიდან,  რადგანაც ტურისტის სამომხმარებლო კალათაც ხომ იგივეა, რაც ჩვენი. ამიტომ ტურისტის დატოვებული ფულის 25-30% გვრჩება, დანარჩენი ისევ ქვეყნის გარეთ  გაედინება იმპორტის განსახორციელებლად. 

აქედან გამომდინარე, ასეთი შეღავათების მიცემა სასტუმროებისთვის, საფინანსო სექტორისთვის არ არის სწორი. ჩვენ მაღალტექნოლოგიური საწარმოების სტიმულირება გვჭირდება. ამიტომ ამ გეგმის პირველი პუნქტი, რომელიც „ესტონურ მოდელს“ეხება, ქვეყნისთვის სასიკეთო არ არის.

  • ტურიზმის განვითარებას არ უნდა შეეწყოს ხელი? დღეს შემოსავალი რაც არის, აქედან ხომ არის?

ლადო პაპავა:  ტურიზმის თემა ოთხპუნქტიანი გეგმის მესამე პუნქტია და  ესეც შეცდომაა. არ ვარ წინააღმდეგი, რომ საქართველო იყოს ტურისტული ქვეყანა, მაგრამ ის, რომ ქვეყნის განვითარების ორიენტაცია აღებული იყოს მხოლოდ ტურიზმზე – ეს უკვე შეცდომაა. მაგალითად, შვეიცარია, საფრანგეთი, აშშ, თუ დიდი ბრიტანეთი ხომ არის ტურისტული, მაგრამ განა მხოლოდ ტურისტულია? ამ ქვეყნებში არის სერიოზული, მაღალტექნოლოგიური წარმოება. ტურიზმი კარგია, როდესაც ეკონომიკის რეალური სექტორი გაქვს განვითარებული.

რაც შეეხება მეორე პუნქტს, განათლების სისტემას ეხება და აქაც ჩადებულია, რომ ჩვენთან განათლება უნდა იყოს ბაზარზე ორიენტირებული. ჩვენ ბაზარზე დომინანტურ მდგომარეობაში არის ბანკები, სასტუმროები და სხვა ტურისტული ობიექტები. ასე, რომ ქვეყანაში ვინ უნდა მომზადდეს? ჩვენს ბაზარზე თითქმის არ არის მაღალტექნოლოგიური საწარმოები, რომ მოთხოვნა იყოს მისთვის საჭირო კადრებზე.

  • რესურსი არის, რომ განათლება ამაზე იყოს ორიენტირებული?

ლადო პაპავა:  რა  თქმა  უნდა, მაგრამ ამას სახელმწიფოს მხრიდან პოლიტიკური მიდგომის შეცვლა სჭირდება. ამისთვის განათლების სისტემაში რეფორმაა საჭირო. დღეს ერთ სტუდენტზე გათვალისწინებული 2250 ლარი ძალიან ცოტაა. ტექნოლოგიური განვითარება საჭიროებს თანამედროვე ლაბორატორიებს, რაც უნდა საზღვარგარეთ ვიყიდოთ. ლარის გაუფასურებამ კი ყველა უნივერსიტეტი და განსაკუთრებით სახელმწიფო უნივერსიტეტები უმძიმეს მდგომარეობაში ჩააყენა, რადგან მათ სწავლის საფასურის მომატების უფლება არა აქვს. ამ მხრივ ძალიან კურიოზული ვითარებაა, რადგან მშობლისთვის 2250 ლარი გადასახდელად ძალზედ დიდია, ხოლო უნივერსიტეტისთვის მიზერია, რომ ნორმალური განათლება  შესთავაზო სტუდენტს. ამიტომ არის საჭირო, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტების დაფინანსება უშუალოდ მოახდინოს სახელმწიფო ბიუჯეტმა, ამასთან ერთი სტუდენტის დაფინანსება უნდა გაიზარდოს და თანაც დიფერენცირებული უნდა იყოს ფაკულტეტების მიხედვით. მოგეხსენებათ, რომ, მაგალითად, მათემატიკოსის და ექიმის მომზადება მნიშვნელოვნად განსხვავებულ დანახარჯებს საჭიროებს. იმედის მომცემია განათლების და მეცნიერების ახალი მინისტრის, ბ-ნი მიხეილ ჩხენკელის განცხადებები, რომელიც ამ უწყების პირველია ხელმძღვანელია 2003 წლიდან მოყოლებული, რომელმაც გამოთქვა მზაობა, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტები გადაიყვანოს ადეკვატური ოდენობის დაფინანსებაზე სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.

  • შეძლებს ბიუჯეტი?

ლადო პაპავა: მთავრობას იმდენი გაუგებარი ხარჯი აქვს, რომ ეს დაფინანსება მათი გაუქმების ან თუნდაც შემცირების გზით უნდა შეძლოს. თუკი ჩვენ გვექნება პრიორიტეტი, რომ  შევქმნათ და განვავითაროთ ინოვაციური ეკონომიკა, ცოდნაზე დაფუძნებული  ეკონომიკა, ამისთვის ბიუჯეტში სათანადო რესურსიც უნდა მოიძებნოს. მე, როგორც საქართველოს ერთ  რიგით მოქალაქეს, მაქვს იმის სურვილი და ამბიცია, რომ ჩემი ქვეყანა ასე განვითარდეს.

2014 წელს ბ-ნმა ღარიბაშვილმა ხელი მოაწერა ქვეყნის „სოციალური და ეკონომიკური განვითარების პროგრამა 2020-ს“, რომელზე მუშაობა ჯერ კიდევ ბიძინა ივანიშვილის პრემიერ-მინისტრობის დროს დაიწყო. მასში წერია, რომ ყოველწლიურად ყველა უწყებამ თავისი სამოქმედო გეგმა უნდა  წარმოადგინოს. ეს არც ერთ უწყებას, სამწუხაროდ, არასდროს გაუკეთებია. ამ პროგრამაში ისიც წერია, რომ ცოდნაზე დაფუძნებული, ინოვაციური ეკონომიკა უნდა შეიქმნასო. ბ-ნი კვირიკაშვილი რომ გახდა პრემიერ-მინისტრი ამ დოკუმენტის გაუქმება ვერ გაბედა, რადგან ეს გეგმა საერთაშორისო საზოგადოებამაც მოიწონა და ადგილობრივმაც. მართალია, გაუქმება ვერ გაბედა, მაგრამ ის არაფორმალურად ჩაანაცვლა ე.წ. ოთხპუნქტიანი  გეგმით, რომელიც ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისადმი გაუბრალოებული მიდგომის ნიმუშია. 

ერთ რამესაც მინდა გავუსვა ხაზი – მეცნიერება საქართველოში, სამწუხაროდ, დაკნინებულ მდგომარეობაშია  და იცით, რატომ? მეცნიერები იმდენად ცოტაა, რომ საარჩევნოდ ანგარიშის გამწევი ძალა არ არის. მაგრამ მათ გარეშე განათლების სისტემას ფეხზე ვერ დავაყენებთ.

და კიდევ, მეოთხე პუნქტია მმართველობის რეფორმა. სულ ცოტა ხნის წინ  რაც გააკეთეს, ვერანაირ კრიტიკას ვერ უძლებს. საერთოდ არ იყო გააზრებული სამინისტროების გაუქმება თუ შეერთება. თავისთავად შემცირება არ შეიძლება, მიზანი იყოს. მთავრობის ოპტიმიზაციას საქართველოში  პრიმიტიულად იგებენ და მხოლოდ ხარჯების შემცირების კონტექსტში მოიაზრებენ. მაგრამ ეს ასე არ არის: ოპტიმიზაცია ზოგი სფეროს და სამინისტროს გაძლიერებას ნიშნავს (მაგალითად,  განათლების და მეცნიერების სამინისტროს სერიოზულ დაფინანსებას), ხოლო ზოგიერთზე გარკვეული ეკონომიის გაკეთებას. თუ სახელმწიფო რაღაც პროგრამებზე გასწევს ეკონომიას, მერე მოსახლეობას ამ საკითხების მოგვარება უფრო ძვირი უჯდება. ამიტომ მთელ საზოგადოებას უნდა ერჩივნოს, რომ სახელმწიფომ გასწიოს ხარჯი, რომელიც უფრო ორგანიზებული იქნება და უფრო ნაკლებიც დაჯდება. ამის თვალსაჩინო მაგალითია გარემოს დაცვა. ამიტომ გარემოს დაცვის სამინისტროს დაშლა იყო უდიდესი შეცდომა, თუ არა დანაშაული, რადგან ისეთ სფეროებს შეუერთეს, სადაც ინტერესთა კონფლიქტია. მაგალითად, რა კავშირი აქვს სოფლის მეურნეობას ქალაქების დაბინძურებასთან? ან თავად სოფლის მეურნეობაც ხომ არის გარემოს დამაბინძურებელი დარგი?

ევრო-ატლანტიკური ინტეგრაციის სფეროში შესაბამისი სახელმწიფო მინისტრის აპარატი საერთაშორისო პიარისთვის იყო შექმნილი და ახლა მისი გაუქმება რას ნიშნავს, აღარ არის პრიორიტეტი? მით უმეტეს, რომ მისი საგარეო საქმეთა სამინისტროსთან შერწყმა არანაირ ეკონომიკურ შეღავათს არ იძლევა.

ასევე სპორტი და კულტურა სულ სხვადასხვა სფეროა და მათი გაერთიანებაც ახალ პრობლემებს შექმნის სპორტისა და კულტურის შესაბამის ელიტებთან მთავრობის ურთიერთობაში.

  • მთავრობა აცხადებს, რომ ეკონომიკა, ინვესტიციები იზრდება. რამდენად საკმარისია ეს ზრდა?   

ლადო პაპავა: ამაში საამაყო არაფერი არ არის, ჩვენზე  მეტი ზრდა აქვს სომხეთს და ამ დროს ეკონომიკური პირობებით ჩვენზე უკეთეს მდგომარეობაში ნამდვილად არ არის. რაც შეეხება ინვესტიციებს, ჩვენ გვჭირდება ინვესტიციის ზრდა ეკონომიკის რეალურ სექტორში და არა ზოგადად, განსაკუთრებით უძრავი ქონების სექტორში. მნიშვნელობა იმას აქვს, ფული რაში იდება. ყოველთვის არის მნიშვნელოვანი, რომ ფული ჩაიდოს ეკონომიკის  რეალურ სექტორში, რომელიც, სხვა თანაბარ პირობებში, სტაბილურ განვითარებას განაპირობებს.

  • საქართველო მცირე ბაზარია და მიღწევადია, რომ ინვესტიცია ამ მიმართულებით იქნას მოზიდული და მთავრობა ამაზე მუშაობს? 

ლადო პაპავა: კარგი კითხვაა, რადგან  ინვესტორის მცირე ბაზრით დაინტერესება ნამდვილად რთულია, მაგრამ ჩვენ უნდა გავითვალისწინოთ, რომ საქართველო არის დიდი აბრეშუმის გზის, დღევანდელი მოდიფიცირებით კი – ”ერთი სარტყელი, ერთი გზის” ინიციატივის მონაკვეთი. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ საქართველო უკვე სტრატეგიული ქვეყანაა. თუ საქართველოში რაიმე ხარისხიანს ვაწარმოებთ, უკვე სატრანსპორტო დერეფნის გამოყენებით თავისუფლად შეიძლება ამ პროდუქციის სხვადასხვა მიმართულებით ექსპორტირება.

2017 წელს ჩვენი ქვეყნისთვის ყველაზე დიდ მიღწევად სწორედ ახალციხე-ყარსის მიმართულებით რკინიგზის გაყვანა უნდა ჩაითვალოს, რომელმაც პრაქტიკულად დიდი აბრეშუმის გზის სარკინიგზო არტერია გააძლიერა. ასევე ძალიან მნიშვნელოვანი იყო ჩინეთთან თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმების მიღწევას იმიტომ, რომ ასეთი რეჟიმი ჩინეთთან ამ რეგიონში მხოლოდ საქართველოს აქვს და, თუკი იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ საქართველოს ასეთი რეჟიმი აქვს ევროკავშირთან, საქართველო შეიძლება, გახდეს სერიოზული ეკონომიკური ჰაბი. რადგანაც ჩინეთს არ შეუძლია თავისუფლად შეიტანოს თავისი პროდუქცია ევროკავშირის ბაზარზე, ამიტომ მისთვის მიზანშეწონილია რომ ჩვენში განახორციელოს ინვესტირება ახალი საწარმოების შესაქმნელად და საქართველოში წარმოებული პროდუქციით შევიდეს ევროპაში. იგივე შეიძლება ითქვას გეოგრაფიულად საწინააღმდეგო მიმართულებაზეც, ანუ ევროკავშირიდან საქართველოში განხორციელებული ინვესტიციებით შექმნილი პროდუქციის ექსპორტზე ჩინეთის ბაზარზე.

  • ჩვენი კვოტები საკმარისია?

ლადო პაპავა:  ჯერ იმაზე ვილაპარაკოთ, რა გვაქვს ათვისებული. მთავარი პრობლემა ისაა, რომ შექმნილია განცდა იმისა, რომ მთავრობას, სამწუხაროდ, ეს პრობლემები ჯეროვნად არ აქვს გააზრებული…

  • ეს რისი ბრალია, კადრების და პოლიტიკის?

ლადო პაპავა: ცხადია, კადრების პრობლემაცაა. მე, პირადად, ბ-ნი კვირიკაშვილის მიმართ ადამიანურად სიმპათიითაც კი ვარ განწყობილი, რადგან შესახედაობით, მანერებით, რელიგიურობით აშკარად ცუდი კაცი არ უნდა იყოს. მაგრამ ეს კაცი პოლიტიკოსი არ არის და ნუ გგონიათ, რომ მხოლოდ გინებით დაიწყო ამის გამოაშკარავება. ყველაფერი დაიწყო იმით, როდესაც თქვა, რომ ღამის კლუბებში ქართველ კაცებს არ უშვებენო და მერე განმარტება გახდა საჭირო, ამას არ ვგულისხმობდიო; ან როდესაც თქვა, ონლაინსესხები უნდა ავკრძალოთო და მერე განმარტება იყო, რეგულაციებს გულისხმობდაო; ან  იმ ტრაგიკული შემთხვევისას თბილისში დაღუპულ ახალგაზრდებს რომ მიუსამძიმრა და რეგიონში მოკლული დაავიწყდა; ან დეპუტატ შალელაშვილის განცხადებაზე აბსოლუტურად არაადეკვატური რეაგირება  მოახდინა; ან მომღერალ „უცნობთან“ დაკავშირებით  გადადგომაზე გაუგებარი განცხადება გააკეთა. ეს არ არის პოლიტიკოსის ქმედება. პრემიერის პოსტი კი სერიოზული პოლიტიკური თანამდებობაა და, აშკარაა, რომ არ არის ეს მისი საქმე.

როდესაც „ნაციონალური მოძრაობა“ ან „ევროპული საქართველო“ ხელისუფლებას აკრიტიკებს, ფაქტია, რომ რასაც ამბობენ, ყველაფერი თუ არა, უმეტესობა სწორია, მაგრამ მთავარი საკითხია, რამდენად აქვთ  მათ იმის მორალური უფლება, რომ ლანძღონ  „ქართული ოცნების“ მთავრობა მაშინ, როდესაც ეს სისტემა თავად შექმნეს. „ქართულმა ოცნებამ“, უბრალოდ, ეს სისტემა არ შეცვალა და უფრო მეტიც, „ნაციონალებიდან“ აიყვანა კადრები და მთავრობასა და პარლამენტში დაასაქმა.

ხშირად ისმის, რომ ამდენი დრო გავიდა და დავანებოთ ნაცებზე ლაპარაკს თავი. ფაშიზმზე საუბარზე თავის დანებება მაშინაც კი გაჭირდა, როდესაც ნიუმბერგის პროცესი შედგა.  თავად გერმანელებს არ უყვართ ამ პერიოდის გახსენება. მაგრამ რომელიმე ქვეყანაში ფაშისტური მოძრაობა რომ გამოჩნდეს, მხოლოდ იმის გამო უნდა გავჩუმდეთ, რომ ამდენი დრო გავიდა? რომ გავიდა, მერე რა?  მე ვთვლი, რომ „ნაციონალურ მოძრაობას“ და „ევროპულ  საქართველოს“ მორალური უფლება არა  აქვთ აკრიტიკონ მათივე თანაგუნდელებიდან თუ თანამოაზრეებიდან დაკომპლექტებული დღევანდელი მთავრობა, თუნდაც იმიტომ, რომ არ შემდგარა თუნდაც პოლიტიკური ნიუმბერგის პროცესი, რომ ყველაფერს თავისი სახელი დარქმეოდა. ამიტომ  მე პრინციპულად არ ვიზიარებ, რომ, რადგან ხუთი წელი გავიდა, ნაცების მთავრობაზე არ უნდა ვილაპარაკოთ. არა, უნდა ვილაპარაკოთ, რადგან ეს მთავრობა ხომ იმ მთავრობის გაგრძელებაა.  იგივე ბ-ნი კვირიკაშვილი იმ ხელისუფლების დროს რამე დისკომფორტს განიცდიდა და პროტესტს გამოხატავდა? ვიდრე  მისმა უფროსმა არ თქვა, მე ვუპირისპირდები ნაცმოძრაობასო, ისიც და მისი თანაგუნდელებიც მშვიდად და თბილად იყვნენ.

  • როგორ შეაფასებდით თბილისის ახალი მერის, ბ-ნი კალაძის საქმიანობის საწყის პერიოდს?

ლადო პაპავა:  იმედის მომცემია ბ-ნი კალაძის მერობის პირველი დღეები. მისი აქტიურობა და, ამ მოკლე დროში, პირველი პოზიტიური შედეგი სახეზეა: მარტო ის რად ღირს, რომ რუსთაველის გამზირზე როგორც იქნა დაანგრია “ნაცების” ეპოქის შემახსენებელი გაუგებარი დანიშნულების რკინაბეტონის მახინჯი ბოძი მეცნიერებათა აკადემიის შენობის გვერდზე…

  • ლართან დაკავშირებით რა ხდება და  რამდენად მოსალოდნელია, რომ  ლარის გაუფასურება გაგრძელდება?

ლადო პაპავა:  ლართან დაკავშირებითაც არაფერი არ იცვლება. პრაქტიკულად 2009 წლიდან ქვეყანა გადავიდა ფულად-საკრედიტო პოლიტიკაში ინფლაციის თარგეთირებაზე, ანუ ინფლაციის მიზნობრივ მაჩვენებელზე. ეს მოდელი გაკრიტიკებულია მსოფლიოს წამყვანი ეკონომისტების მიერ, მაგრამ ჯერჯერობით მხარდაჭერილია ზოგიერთი ქვეყნის ოფიციოზის და საერთაშორისო  სავალუტო ფონდის მიერ. დღეს ამ ინსტრუმენტს მსოფლიოს 62 ქვეყანა იყენებს, რაც უმრავლესობა არ არის, თუმცა, ამ ამ 62 ქვეყანაში  ბევრი ეკონომიკურად ძლიერი ქვეყანაა.

ძალიან ცნობილმა ამერიკელმა ეკონომისტმა ჯოზეფ სტიგლიცი (ნობელის პრემიის ლაურეატმა ეკონომიკაში) დაწერა ძალიან მარტივი, ყველასთვის ადვილად გასაგები წერილი, სადაც ნათქვამია, რომ ქვეყნებში, რომელიც ჩამოკიდებულია იმპორტზე, ინფლაციის თარგეთირება ვერ მუშაობს იმიტომ, რომ თუ გაუფასურდა შენი ვალუტა, იმპორტი გიძვირდება. ანუ, პრაქტიკულად, ინფლაციის იმპორტი ხდება და ცენტრალურ ბანკს რა ინსტრუმენტები აქვს, ამას წინ რომ აღუდგეს? თუ ფულის მასას შეამცირებს, რომ ინფლაცია არ გაიზარდოს, ამით ეკონომიკას დაახრჩობს. ამიტომ ინფლაციის თარგეთირება ვერ მუშაობს იმპორტზე დამოკიდებულ ქვეყნებში. აი, პასუხიც. ჩვენ კი ჯიუტად ვართ ჩამოკიდებული ინფლაციის თარგეთირებაზე.

  • რატომ, რა სარგებელს გვაძლევს?

ლადო პაპავა:   ჩვენი ეროვნული ბანკი საერთაშორისო სავალუტო ფონდიდან დადებით შეფასებას იმსახურებს იმიტომ, რომ ის არის ამ ინფლაციის თარგეთირების მიმდევარი. ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელობაში კი შემოქმდებითად მოაზროვნე თამამი ადამიანები, სამწუხაროდ, ვერ მოიძებნა. იქ უფრო ათოსანი მოწაფეები არიან, რომლებიც გაკვეთილს კარგად აბარებენ სავალუტო ფონდს და მისგან შექებასაც იმსახურებენ.

აქციზი რომ გაიზარდა 2017 წლის დასაწყისში და ამის გამო მთელი რიგი პროდუქცია რომ გაძვირდა, ხომ აისახა ინფლაციაში, რა მექანიზმი აქვს ეროვნულ ბანკს ეს რომ შეაჩეროს?  არაფერი, და მაშინ როგორ არის ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის უმთავრესი ინსტრუმენტი ინფლაციის თარგეთირება? არანაირად.

  • რა უნდა გაკეთდეს და მაშინ რა შედეგი იქნებოდა?

ლადო პაპავა: რეალურად უნდა გადაიხედოს ეს მექანიზმი. აქაც პრიმიტიული მიდგომაა. კერძოდ, ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის მიზანი არ შეიძლება იყოს მხოლოდ ერთი მაჩვენებელი – ინფლაცია. რეალური ვითარება ბევრად უფრო რთულია და იმპორტზე ჩამოკიდებული ქვეყნისთვის გაცვლით კურსს არანაკლები მნიშვნელობა აქვს. ამიტომ ინფლაციის თარგეთირების მექანიზმი შესაცვლელია.

ახლა ისიც ისმის, რომ კურსის დასაჭერად რეზერვების დახარჯვით არაფერი გამოვა. კი, ბატონო, მაგრამ კურსი კი არ უნდა დაიჭირო, როდესაც ეკონომიკის რეალური სექტორი განუვითარებელია და ამიტომ ლარი გვიუფასურდება. მაგრამ ეს პროცესი უნდა იყოს კონტროლირებად რეჟიმში, უნდა მართო. და ეს რეზერვები რისთვის გვინდა? მხოლოდ იმისთვის, რომ გვიხაროდეს, რომ გვაქვს? რეზერვების გააზრებული, მიზნობრივი დახარჯვით ლარის გაუფასურებას ხელი არ უნდა შეეშალოს, მაგრამ უნდა გამოირიცხოს ნახტომისებური, არაპროგნოზირებადი გაუფასურება. დღეს კაცმა არ იცის, თუ ხვალ რა მოუვა ლარს. ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი კი, სავარაუდოდ, კვლავ გამოვა და ტრადიციულად გვეტყვის, მე კომენტარს არ გავაკეთებო…

  • ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, 2018 წელს ყველაზე მთავარი გამოწვევა თუ პრობლემა რა იქნება?    

ლადო პაპავა:  2018 წელს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საფრთხე არის კრიპტოვალუტა, რომლითაც საქართველოში დიდი გატაცებაა. კიდევ კარგი, ბოლო პერიოდში ეროვნულმა ბანკმა გააკეთა განცხადება და ყველას, ვინც ამ ბიზნესით არის დაკავებული, სიფრთხილისკენ მოუწოდა. მე შემიძლია, ერთი რამ გითხრათ – მსოფლიოს ყველა ცნობილი ეკონომისტი მიიჩნევს, რომ ეს არის საფინანსო პირამიდა და ეს საპნის ბუშტი გასკდება. ამიტომ ეს საფრთხე ძალიან რეალურია. ახლა ძნელია იმის თქმა, ზუსტად 2018 წელს მოხდება თუ 2019 წელს, მაგრამ ძალიან ახლოს ვართ, რომ ეს 2018 წელს მოხდეს. ამიტომ ვაფრთხილებ ჩვენ მოსახლეობას, რომ თავი დაანებონ კრიპტოვალუტებით გატაცებას და, თუ აქვთ, დროზე მოიცილონ  თავიდან, რომ, სულ ცოტა, ნაკლებად იზარალონ.

 

 

რუსა მაჩაიძე 

 

ახალი ამბები / ბიზნესი /

|

5 იანვარი, 2018

|
WP_Query Object
(
    [query] => Array
        (
            [post_type] => post
            [post_status] => publish
            [posts_per_page] => 3
            [orderby] => ASC
            [tax_query] => Array
                (
                    [0] => Array
                        (
                            [taxonomy] => post_tag
                            [field] => slug
                            [terms] => Array
                                (
                                    [0] => ekonomika
                                    [1] => interviu
                                    [2] => finansebi
                                    [3] => lado-papava
                                    [4] => fortunas-temebi
                                )

                        )

                )

            [post__not_in] => Array
                (
                    [0] => 202505
                )

        )

    [query_vars] => Array
        (
            [post_type] => post
            [post_status] => publish
            [posts_per_page] => 3
            [orderby] => ASC
            [tax_query] => Array
                (
                    [0] => Array
                        (
                            [taxonomy] => post_tag
                            [field] => slug
                            [terms] => Array
                                (
                                    [0] => ekonomika
                                    [1] => interviu
                                    [2] => finansebi
                                    [3] => lado-papava
                                    [4] => fortunas-temebi
                                )

                        )

                )

            [post__not_in] => Array
                (
                    [0] => 202505
                )

            [error] => 
            [m] => 
            [p] => 0
            [post_parent] => 
            [subpost] => 
            [subpost_id] => 
            [attachment] => 
            [attachment_id] => 0
            [name] => 
            [static] => 
            [pagename] => 
            [page_id] => 0
            [second] => 
            [minute] => 
            [hour] => 
            [day] => 0
            [monthnum] => 0
            [year] => 0
            [w] => 0
            [category_name] => 
            [tag] => 
            [cat] => 
            [tag_id] => 144
            [author] => 
            [author_name] => 
            [feed] => 
            [tb] => 
            [paged] => 0
            [meta_key] => 
            [meta_value] => 
            [preview] => 
            [s] => 
            [sentence] => 
            [title] => 
            [fields] => 
            [menu_order] => 
            [embed] => 
            [category__in] => Array
                (
                )

            [category__not_in] => Array
                (
                )

            [category__and] => Array
                (
                )

            [post__in] => Array
                (
                )

            [post_name__in] => Array
                (
                )

            [tag__in] => Array
                (
                )

            [tag__not_in] => Array
                (
                )

            [tag__and] => Array
                (
                )

            [tag_slug__in] => Array
                (
                )

            [tag_slug__and] => Array
                (
                )

            [post_parent__in] => Array
                (
                )

            [post_parent__not_in] => Array
                (
                )

            [author__in] => Array
                (
                )

            [author__not_in] => Array
                (
                )

            [ignore_sticky_posts] => 
            [suppress_filters] => 
            [cache_results] => 1
            [update_post_term_cache] => 1
            [lazy_load_term_meta] => 1
            [update_post_meta_cache] => 1
            [nopaging] => 
            [comments_per_page] => 50
            [no_found_rows] => 
            [order] => DESC
        )

    [tax_query] => WP_Tax_Query Object
        (
            [queries] => Array
                (
                    [0] => Array
                        (
                            [taxonomy] => post_tag
                            [terms] => Array
                                (
                                    [0] => ekonomika
                                    [1] => interviu
                                    [2] => finansebi
                                    [3] => lado-papava
                                    [4] => fortunas-temebi
                                )

                            [field] => slug
                            [operator] => IN
                            [include_children] => 1
                        )

                )

            [relation] => AND
            [table_aliases:protected] => Array
                (
                    [0] => mob1n_term_relationships
                )

            [queried_terms] => Array
                (
                    [post_tag] => Array
                        (
                            [terms] => Array
                                (
                                    [0] => ekonomika
                                    [1] => interviu
                                    [2] => finansebi
                                    [3] => lado-papava
                                    [4] => fortunas-temebi
                                )

                            [field] => slug
                        )

                )

            [primary_table] => mob1n_posts
            [primary_id_column] => ID
        )

    [meta_query] => WP_Meta_Query Object
        (
            [queries] => Array
                (
                )

            [relation] => 
            [meta_table] => 
            [meta_id_column] => 
            [primary_table] => 
            [primary_id_column] => 
            [table_aliases:protected] => Array
                (
                )

            [clauses:protected] => Array
                (
                )

            [has_or_relation:protected] => 
        )

    [date_query] => 
    [request] => SELECT SQL_CALC_FOUND_ROWS  mob1n_posts.ID FROM mob1n_posts  LEFT JOIN mob1n_term_relationships ON (mob1n_posts.ID = mob1n_term_relationships.object_id) WHERE 1=1  AND mob1n_posts.ID NOT IN (202505) AND ( 
  mob1n_term_relationships.term_taxonomy_id IN (2367,646,144,4802,16375)
) AND mob1n_posts.post_type = 'post' AND ((mob1n_posts.post_status = 'publish')) GROUP BY mob1n_posts.ID ORDER BY mob1n_posts.post_date DESC LIMIT 0, 3
    [posts] => Array
        (
            [0] => WP_Post Object
                (
                    [ID] => 245429
                    [post_author] => 8
                    [post_date] => 2018-05-22 15:44:17
                    [post_date_gmt] => 2018-05-22 11:44:17
                    [post_content] => 3 ივნისს აჭარაში საზღვაო სეზონი ოფიციალურად იხსნება. უცვლელი სლოგანით "ზაფხული იწყება აქ" ბათუმში, ტურისტებს ანბანის კოშკთან ელოდებიან.

როგორც "ფორტუნას" აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტში განუცხადეს, 3 ივნისს, სეზონის გახსნასთან დაკავშირებით, დილის 12 საათიდან ღამის 3 საათამდე, სპეციალური ღონისძიებებია ჩანიშნული.

საზღვაო ატრიბუტიკით გაფორმებული გარემო, ელექტრონული მუსიკა, უცხოელი მოცეკვავეები, სპორტული აქტივობები და სპეციალური ფასები მიმდებარე კაფე-რესტორნებში - ასეთი იქნება 2018 წლის ზაფხულის ფესტივალი.


არაოფიციალურად სეზონი უკვე გახსნილია

ეს რაც შეეხება ოფიციალური გახსნის ოფიციალურ ნაწილს, თუმცა არაოფიციალურად სეზონი აპრილის თვიდან უკვე გახსნილია და არც ბათუმი და არც აჭარის მთიანი მხარე ვიზიტორების რაოდენობას არ უჩივის. წელს, ისევე როგორც გასულ წლებში, დიდი ყურადღება ექცევა აჭარის მთიანი ტურიზმის განვითარებას. როგორც "ფორტუნასთან" დეპარტამენტში აცხადებენ, იქმნება ისეთი ტურისტული მარშრუტები, რომლებზეც შესაძლოა ბათუმელებიც კი, არ იყვნენ ნამყოფი. წელს მიმდინარეობს სამი მარშრუტის მარკირება:
  • ჩირუხი - ხიხანი - გოდერძის 3 დღიანი, სათავგადასავლო წრიული მარშრუტი;
  • გოდერძი - მწვანეტბა - შავიტბა - დანისპარაული;
  • ხულო - თაგო - სხალთა.
"ბათუმში ჩამოსულ ტურისტებს ვთავაზობთ მოინახულონ მთიანი აჭარაც. აჭარა მხოლოდ ზღვა არ არის და ვცდილობთ ეს ადგილობრივებმაც იცოდნენ. მაგალითად სოფელ თაგოში ძალიან ბევრი ბათუმელიც შეიძლება არ იყოს ნამყოფი. ეს ულამაზესი სოფელია, რომელშიც ხულოდან საბაგიროთი გადადიხარ. აჭარული სახლები, ვიწრო ორღობეები... აჭარული სოფელი თუ გინდათ რომ ნახოთ, ამ სოფელს აუცილებლად უნდა ეწვიოთ. ულამაზესია, ბუნებით, სახლებით და ადგილობრივებიც ძალიან სტუმართმოყვარეები არიან," - განაცხადა "ფორტუნასთან" აჭარის ტურიზმის დეპარტამენტის პრესასთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსმა მერი ემირიძემ.
  https://www.youtube.com/watch?v=Tz6tOURVUMA მისივე თქმით, განსაკუთრებული ყურადღება მახვილდება სერვისზე, ამ მხრივ საქართველოში, ჯერ კიდევ არ არის სასურველი დონე მიღწეული. თუმცა, წელს გადამზადდნენ როგორც გიდები, ასევე მთიანი აჭარის ტურისტული ობიექტების მეპატრონეები და თანამშრომლები.  

ზღვის სანაპიროზე ისევ ფიქსირებული ფასები იქნება

რაც შეეხება ბათუმს, ტურიზმის დეპარტამენტში ამბობენ, რომ მათ კუთვნილებაში არსებულ ზღვის სანაპიროზე წელსაც ფიქსირებული ფასები იქნება 3+1 ლარი. ამ ტერიტორიებზე საინფორმაციო ბანერებიც განთავსდება, სადაც ფასების შესახებ ინფორმაციის ნახვა სამ ენაზე იქნება შესაძლებელი.  

550 ათასი ყვავილი ბულვარში 

ბათუმის ზღვისპირა ბულვარში ტურისტული სეზონისთვის მოსამზადებელი სამუშაოები აქტიურად მიმდინარეობს. სწორდება სანაპირო ზოლი, ახლდება ქანდაკებები და ირგვება ყვავილები. ბულვარის ტერიტორიაზე წელს 550 ათასი ყვავილი დაირგვება. ასევე, ცნობილია, რომ ძველი ბულვარის მიმდებარედ, პლაჟზე ჩასასვლელი საფეხმავლო ბილიკების განახლებისთვის 41 ათასი დაიხარჯება. [gallery royalslider="1" link="file" size="large" ids="245456,245443,245445,245446,245452,245453,245454,245455,245444"] დეპარტამენტში აცხადებენ, რომ წელს კიდევ უფრო მეტ ტურისტს ელოდებიან. იანვარი-აპრილის მონაცემებით, 2017 წელთან შედარებით უკვე ტურისტების 28%-იანი ზრდაა დაფიქსირებული. რაც შეეხება ქვეყნებს, საიდანაც ტურისტები აჭარას სტუმრობენ, ტოპ ხუთეული არ იცვლება, თუმცა, ევროპის მხრიდანაც მნიშვნელოვანი მატებაა. მაგალითად, გერმანიიდან შემოსული ტურისტების რაოდენობა 50%-ით გაიზარდა.

თამთა უთურგაშვილი

[post_title] => 3 ივნისს საზღვაო სეზონი იხსნება - როგორ ემზადება აჭარა ზაფხულისთვის? [post_excerpt] => [post_status] => publish [comment_status] => closed [ping_status] => closed [post_password] => [post_name] => 3-ivniss-sazghvao-sezoni-ikhsneba-rogor-emzadeba-achara-zafkhulistvis [to_ping] => [pinged] => [post_modified] => 2018-05-22 15:51:49 [post_modified_gmt] => 2018-05-22 11:51:49 [post_content_filtered] => [post_parent] => 0 [guid] => http://fortuna.ge/?p=245429 [menu_order] => 0 [post_type] => post [post_mime_type] => [comment_count] => 0 [filter] => raw ) [1] => WP_Post Object ( [ID] => 245379 [post_author] => 21 [post_date] => 2018-05-22 15:01:35 [post_date_gmt] => 2018-05-22 11:01:35 [post_content] => სასამართლომ შესაძლოა, შემოქმედებითი ნაწარმოებების აკრძალვა შეძლოს. აღნიშნულს ის კანონპროექტი ითვალისწინებს, რომელიც უმრავლესობის დეპუტატებმა, ეკა ბესელიამ და ლევან გოგიჩაიშვილმა მოამზადეს. კანონპროექტის მიხედვით, დაუშვებელია შემოქმედებითი ნაწარმოების გამოქვეყნება თუ ის ლახავს სხვა ადამიანის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, აღვივებს ეროვნულ, ეთნიკურ, რელიგიურ და რასობრივ შუღლს, ქადაგებს ომს და ძალადობას, პროპაგანდას უწევს პორნოგრაფიას. მსგავსი ჩანაწერი კულტურის შესახებ მოქმედ კანონში 1997 წლიდან გაჩნდა, თუმცა ამ დრომდე არ არსებობდა უწყება, ინსტიტუტი, რომელიც უფლებამოსილი იქნებოდა, აეკრძალა ნაწარმოების გავრცელება. აქამდე ეს ნორმა უმოქმედო იყო, რადგან აღსრულების მექანიზმი არ ჰქონდა. კანონპროექტის ავტორები ამბობენ, რომ ამ ცვლილების მიზანია, საქართველოს კონსტიტუციაში შეტანილ ცვლილებებთან კანონმდებლობის ჰარმონიზება და ეს მხოლოდ ტექნიკური ხასიათის ცვლილებაა. იურისტები და ხელოვანები კი, ინიციატივაში ცენზურის დაკანონების საფრთხეს ხედავენ. ჯერჯერობით უცნობია, პარლამენტი ცვლილებებს როდის უყრის კენჭს. ხელოვნების მუშაკების ნაწილი აღნიშნულ კანონპროექტს საბჭოთა ცენზურის მოდელში დაბრუნების სურვილს უწოდებენ. მათი თქმით, ეს ცვლილებები კატეგორიულად მიუღებელია. ხელოვანი და მხატვარი გია ბუღაძე კანონპროექტის ინიციატივას უდღეურს უწოდებს. ბუღაძის თქმით, კანონპროექტი ხაზს უსვამს მისი ინიციატორების ინტელექტუალურ სისუსტეს და ზნეობრივ მდგომარეობას. თუმცა, მხატვარი ამბობს, რომ ხელოვნებას სწორედ ბარიერების გადალახვა აძლიერებს.  
„მარტივად გეტყვით, როგორც მათ მიერ მიღებული ბევრი კანონპროექტი, ეს არის უდღეური პროექტი. კიდევ ერთხელ აჩვენებს მათ ინტელექტუალურ სისუსტეს, თავი დავანებოთ ზნეობრივ მდგომარეობას. ეს კანონპროექტი ერთ ძალიან კარგ რამეს დაუდებს სათავეს - ხელოვნება ვითარდება იმ შემთხვევაში, როცა მას წინააღმდეგობები ხვდება. თანამედროვე ხელოვნება ცოტა მიძინებული მეჩვენება. აქედან გამომდინარე თუ ვიმსჯელებთ, თუ ამ კანონის შემდეგ წინააღმდეგობის სურვილი გაგვიჩნდება, ხელოვანების უმეტესობა, რომელთაც მართლა ხელოვანები ჰქვიათ, შეეცდება, ამ კანონს არ დაუჯეროს. ეს არის ასპროცენტიანი ცენზურა, ამიტომაც ვერ აღსრულდება. ეს არის უაზრო და უსახური ფორმა. იმედი მაქვს, რომ თავისას ბოლომდე ვერ გაიტანენ, თუმცა რა ვიცი, რას გაიგებ ამ ქვეყანაში?! გასაოცარი რაღაცეები ხდება,“ - ამბობს „ფორტუნასთან“ გია ბუღაძე.
  კიდევ ერთი მხატვარი, ირაკლი ჩიქოვანი ფიქრობს, რომ აღნიშნული კანონპროექტი მთავრობის მხრიდან პირდაპირი მითითებაა იმაზე, თუ რა უნდა შექმნან ხელოვანებმა. ჩიქოვანი ამბობს, რომ მსგავსი ცენზურა საბჭოთა კავშირისდროინელ ეპოქას აცოცხლებს.
„ასეთი კანონები თავში შეიძლება, ირანში მოუვიდეთ - იქ, სადაც ადამიანის არსებობაც კი თითქმის ცენზურის ქვეშ დგას. როგორ შეიძლება ხელოვანს აუკრძალო რა დახატოს, დაწეროს ან შექმნას?! ჩემი აზრით, ეს ყველაფერი არის ძალიან დიდი სისულელე და არამცოდნე ადამიანის ინიციატივა. ამ კანონპროექტს ხელოვანები სერიოზულად ვერ აღვიქვამთ,“ - ამბობს „ფორტუნასთან“ ირაკლი ჩიქოვანი.
  კანონპროექტის ავტორების, ეკა ბესელიას და ლევან გოგიჩაიშვილის განცხადებით, მათ მხოლოდ კონსტიტუციასთან ჰარმონიზაციაში მოჰყავთ „კულტურის შესახებ“ კანონი და ცვლილებები ცენზურას ან დამატებით შეზღუდვას არ გულისხმობს.
  „შემოდის ახალი სასამართლო სტანდარტი. ცვლილებების თანახმად, შემოქმედებითი ნაწარმოებების გავრცელების აკრძალვა დასაშვებია მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვტილებით, თუ ნაწარმოების გავრცელება სხვათა უფლებებს ლახავს,“ - განაცხადა ლევან გოგიჩაიშვილმა.
  „ქართული ოცნების“ წევრების ნაწილი აცხადებს, რომ კანონპროექტს ჯერ არ გაცნობიან, შესაბამისად, საკითხზე კომენტარის გაკეთება უჭირთ.  
„ამ კანონპროექტს ჯერ არ ვიცნობ. სიმართლე გითხრათ, ამ საკითხს სხვაგვარად ვუყურებ. თუ ვიღაცეებს წიგნის ყიდვა არ უნდათ, არ იყიდიან, ამიტომ ხელოვნური აკრძალვები საჭირო არ არის. ჩემს ბავშვობაში, კომუნისტების დროს, რაღაც ლიტერატურა აკრძალული იყო ხოლმე და შემდეგ ხდებოდა მისი მოძიება-მოპოვება და ეს უფრო რომანტიკულს ხდიდა ამ მოპოვებას. ამიტომ, სიმართლე გითხრათ, ზოგადად, ასეთი აკრძალვების წინააღმდეგი ვარ,“ - ამბობს დავით ჭიჭინაძე.
  „ქართული ოცნების“ კიდევ ერთი წევრის, ნუკრი ქანთარიას თქმით, კანონი წარმოების აკრძალვაზე არ უნდა იყოს.  
„მე არ ჩამიხედავს ამ კანონპროექტში, ქვეყანაში არ ვიყავი და ახლა ვერკვევი. რამდენადაც ავტორები ამბობენ, კონსტიტუციასთან შესაბამისობაში მოდის კანონი და პირიქით, შემოქმედება არის ცენზურის გარეშე, დაუშვებელია ჩარევა და მხოლოდ იმ შემთხვევაშია შესაძლებელი, თუ აღვივებს შურს და არის პორნოგრაფია. ხშირად შესაძლებელია, მთელი ფილმი სისასტიკეზე იყოს, მაგრამ სისასტიკიდან გამომდინარე, ქადაგებდეს, რა არის სიკეთე,“ - აცხადებს ნუკრი ქანთარია.
  მმართველი პარტიის კიდევ ერთი წარმომადგენლის, ზაზა პაპუაშვილის შეფასებით კი, ხელოვნებაში ცენზურა ცოტა საშიშია. თუმცა, პაპუაშვილი აღნიშნულ ცვლილებებს „საინტერესოს“ უწოდებს. „თუ კანონი რაღაც გარკვეულ ნოვატორულ დიფერენციაციას, რაღაც ჩამონათვალს გაითვალისწინებს, ეს საინტერესი იქნება,“ - ამბობს ზაზა პაპუაშვილი. რაც შეეხება სამოქალაქო სექტორს ისინი მმართველ პარტიას მოუწოდებენ, არ მიიღონ ეს კანონი, რადგან ის გამოხატვის თავისუფლებას უქმნის საფრთხეს. „ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციაში“ აცხადებენ, რომ პრობლემას წარმოადგენს 1997 წელს მიღებული კონსტიტუციის ის ნორმა, სადაც საუბარია, რომ შესაძლებელია შემოქმედებითი ნაწარმოების გავრცელების აკრძალვა, თუ არ ლახავს სხვათა უფლებებს. იურისტ გიორგი გოცირიძის თქმით, მაშინ ეს დებულება უმოქმედო იყო, რადგან კანონი არ განსაზღვრავდა არცერთ სახელმწიფო ორგანოს, რომელსაც შეეძლო, ეს აკრძალვა სისრულეში მოეყვანა. გოცირიძე აცხადებს, რომ 1997 წლის კონსტიტუციის ამ დებულებას 2017 წლის საკონსტიტუციო ცვლილებებისას დაემატა ის, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებით მოხდებოდა შემოქმედებითი ნაწარმოების აკრძალვა სხვათა დასაცავად. თუმცა, კონსტიტუცია ზოგადი დოკუმენტია და ახლა, როდესაც ქვემდგომ კანონში დაკონტრეტდება, რომ სასამართლოს ეძლევა სარჩელების განხილვის უფლება, ეს უკვე ნიშნავს, რომ ცენზურა დაწესდება. კრიტიკული თვალით უყურებს ინიციატივას ოპოზიცია.  
ქართული ოცნებისხელისუფლება საქართველოში აპირებს იდეოლოგიურ, საკანონმდებლო და სადამსჯელო რეპრესიებს თავისუფალი შემოქმედების, ხელოვნებისა და ლიტერატურის წინააღმდეგ, - ასე აფასებს პარტია „თავისუფალი დემოკრატები“ პარლამენტში წარდგენილ კანონპროექტს.
 
ამ კანონონპროექტის მხოლოდ გაჩენაც კი ადასტურებს, რომ ,,ქართული ოცნებაარა მარტო ოცნებობს, როგორმე შეზღუდოს და გააკონტროლოს ყველა სფერო, რომელშიც ადამიანის თავისუფლება ვითარდება და გამოიხატება, არამედ უკვე გეგმავს კონკრეტულ საკანონმდებლო ნაბიჯებს, რათა მოიპოვოს ფორმალური უფლება, თავისი სურვილისამებრ შეიჭრას შემოქმედებაში, დაიპყროს და დაიმორჩილოს როგორც ცეკვა, ასევე პოეზია, როგორც გამოხატვის უფლება, ასევე შემოქმედებითი თავისუფლება. ამ კანონპროექტში დაუფარავად გამოჩნდა, როგორ ცდილობს "ქართული ოცნების" ხელისუფლება შეზღუდოს, დააკნინოს ადამიანის უფლება, იყოს საერო და სასულიერო ხელისუფლებისგან დამოუკიდებელი, მათდამი სურვილისამებრ კრიტიკული შემოქმედების ავტორი,“ - აცხადებენ „თავისუფალი დემოკრატები“.
    „ევროპული საქართველო“ კი, ხელისუფლებას მოუწოდებს, უარი თქვას კანონპროექტის მიღებაზე, რომლის მიხედვითაც სასამართლოებისადმი დაქვემდებარებულ სამოქალაქო საქმეების ჩამონათვალს ემატება შემოქმედებითი ნაწარმოების გავრცელების აკრძალვასთან დაკავშირებული საქმეები, თუ ნაწარმოების გავრცელება სხვათა უფლებებს ლახავს. როგორც პარტიაში აცხადებენ, ცვლილებები შეაფერხებს საქართველოს სახელმწიფოს დემოკრატიულ განვითარებასა და შელახავს მის რეპუტაციას. „ევროპულ საქართველოში“ კანონპროექტს გამოხატვის თავისუფლებაზე „კიდევ ერთ დარტყმას“ უწოდებენ.  
„დღეს საქართველოს საკანონდებლო ბაზა და კონსტიტუცია ტოვებს სასამართლოსთვის მიმართვის შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, თუ შემოქმედებითი ნაწარმოები პირადად ლახავს რომელიმე ადამიანის უფლებას. ახალი კანონპროექტით კი ჩნდება სხვა ჩამონათვალი, სხვა ლეგიტიმური მიზნები, როცა შეიძლება შეიზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება. მივმართავთ ხელისუფლებას და მოვუწოდებთ, უარი თქვას ამ კანონპროექტის მიღებაზე, რადგან ეს შეაფერხებს საქართველოს სახელმწიფოს დემოკრატიულ განვითარებას და შელახავს მის რეპუტაციას,“ - ნათქვამია განცხადებაში.
  იმ შემთხვევაში, თუ კანონპროექტი დამტკიცდება, ცვლილებები მომდევნო პრეზიდენტის მიერ ფიცის დადებისთანავე ამოქმედდება.  

თათია კაკიაშვილი

[post_title] => "აკრძალული" შემოქმედება თუ კონსტიტუციასთან ჰარმონიზაცია - ხელოვანები კანონპროექტის წინააღმდეგ [post_excerpt] => [post_status] => publish [comment_status] => closed [ping_status] => closed [post_password] => [post_name] => akrdzaluli-shemoqmedeba-tu-konstituciastan-harmonizacia-khelovanebi-kanonproeqtis-winaaghmdeg [to_ping] => [pinged] => [post_modified] => 2018-05-22 15:43:23 [post_modified_gmt] => 2018-05-22 11:43:23 [post_content_filtered] => [post_parent] => 0 [guid] => http://fortuna.ge/?p=245379 [menu_order] => 0 [post_type] => post [post_mime_type] => [comment_count] => 0 [filter] => raw ) [2] => WP_Post Object ( [ID] => 244972 [post_author] => 21 [post_date] => 2018-05-21 15:44:26 [post_date_gmt] => 2018-05-21 11:44:26 [post_content] => მუქარის შემცველი წერილები და დაწყებული გამოძიება - ინგა გრიგოლიას წლებია, უცნობი მამაკაცი ემუქრება და მისგან გარკვეულ თანხას ითხოვს. 10 მაისს ტელე წამყვანმა წერილი მიიღო, რომელიც უცნობმა ტელეკომპანია „პირველში“ დატოვა, ჟურნალისტს მამაკაცი იმ თანხას სთხოვს, რომელიც თითქოს გრიგოლიამ მიითვისა. ინგა გრიგოლია "ფორტუნასთან" ამბობს, რომ მას შემდეგ, რაც შსს-მ აღნიშნულ საკითხზე გამოძიება დაიწყო, თავს დაცულად მაინც არ გრძნობს. ინგა გრიგოლია იმედოვნებს, რომ სამართალდამცავები ფაქტს დროულად გამოიძიებენ, რადგან, გრიგოლიას თქმით, 2013 წელს, როცა მან პოლიციას პირველად მიმართა, აღმოჩნდა, რომ საქმე დაიხურა დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო.
  "ადამიანი, რომელიც გამოგონილ ისტორიებს ჰყვება, გაუგონარ ბრალდებებს მიყენებს, ფსიქიატრიულ ექსპერტიზაზეც კი არ გაუშვა მაშინ პოლიციამ. იმ რეალობიდან გამომდინარე, გუშინდელი გამოკითხვა, მგონია, რომ უფრო შედეგიანად დამთავრდება იმიტომ, რომ ძალიან საფუძვლიანი გამოკითხვა იყო," - ამბობს ინგა გრიგოლია "ფორტუნასთან".
  ინგა გრიგოლია აცხადებს, რომ პირს, რომელიც მასზე მორალურად ძალადობს, არ იცნობს. მისი თქმით, ყველაზე მეტად საფრთხისშემცველი იყო წერილი, რომელიც ტელევიზიაში მიუტანეს. როგორც გრიგოლია "ფორტუნას" უყვება, ამ პიროვნების იდენტიფიცირება შსს-მ ჯერ კიდევ 2013 წელს მოახდინა.
  "თქვენ რომ ფოტო ნახოთ, ვისზე არის საუბარი, კითხვებიც აღარ გაგიჩნდებათ. ეს კაცი ჩვენებაშიც იგივეს ამბობს, რასაც მე ვყვები. თუმცა მე არ ვფიქრობ, რომ ის შეურაცხადია. უფრო მგონია, რომ ის ალიბად იყენებს, რომ თითქოს არის შეურაცხადი, ბოდავს, თითქოს მისგან მეორე შვილი მყავს. სინამდვილეში ის არის ჩვეულებრივი გამომძალველი, რომელიც მაშანტაჟებს, მემუქრება და მოითხოვს რაღაც გაუგებარი ფულის დაბრუნებას," - აცხადებს გრიგოლია.
  ინგა გრიგოლია არ გამორიცხავს, რომ ამ პირის უკან ვინმე ნაცნობი ან უცნობი ადამიანი იდგეს. მისი თქმით, ზარები ციხიდან 2011 წლიდან დაიწყო, გრიგოლია კითხვას სვამს, როგორ ახერხებდა პატიმარი საპატიმროდან ასეთი ინტენსივობით რეკვას. მუქარის შემცველ ფაქტებზე „ფორტუნა“ ინგა გრიგოლიას გადაცემის, „რეაქციის“ პროდიუსერს, ლევან კირვალიძეს ესაუბრა. კირვალიძე ყვება, რომ წერილი პირველი არ ყოფილა. მისივე თქმით, დაახლოებით 2 თვის წინ ტელევიზიაში მიიტანეს წერილი, რომელშიც მუქარა არ იკითხებოდა, თუმცა მამაკაცი ინგა გრიგოლიასგან შვილის ჩვენებას ითხოვდა. გრიგოლია სოციალურ ქსელში წერს, რომ უცნობი მამაკაცი მარიამს თამარის სახელით მოიხსენიებდა. გუშინ გვიან ღამემდე გაგრძელდა ინგა გრიგოლიას, პროდიუსერ ლევან კირვალიძისა და ოპერატორ ზვიად სისაურის გამოკითხვა. როგორც ირკვევა, უცნობმა მამაკაცმა სისაურს წერილი თავად გადასცა, თუმცა სისაური „ფორტუნასთან“ აღნიშნულ საკითხზე კომენტარს არ აკეთებს. ამ დროისთვის არც ისაა დადგენილი, ეკუთვნის თუ არა წერილები იმ პირს, ვინც მათ ტელევიზიასთან ტოვებს.  
ჩემთვის ინგას პოსტამდეც ცნობილი იყო ამ საკითხის შესახებ. ვიცოდი, რომ არსებობდა ადამიანი, რომელიც ინგას პერიოდულად ეხმიანებოდა, თუნდაც სატელეფონო ზარებით და სმს შეტყობინებებით. ეს პირი ინგასგან ითხოვს თანხას, რომელიც თითქოს ინგამ მისგან მიითვისა. წერს, დამიბურნე ჩემი ქონება, თორემ შემოგიმტვრევ სახლს. არ ვიცი, ეს ადამიანი ფსიქოლოგიურად თუ არის გაწონასწორებული,“ - აცხადებს ლევან კერვალიძე „ფორტუნასთან“.
  რაც შეეხება გამოკითხვას, რომელიც გუშინ რამდენიმე საათის განმავლობაში გრძელდებოდა, კირვალიძის ინფორმაციით, გამოძიების ძირითადი შეკითხვები იყო ის, თუ როდის მიიტანეს წერილი ტელევიზიაში და როდის ჩაბარდა ადრესატს.  
„ამ მამაკაცმა წერილი ჩვენს ოპერატორს გადასცა. ეს ყველაფერი კამერის ჩანაწერებში დაფიქსირებულია, მაგრამ მე დაზუსტებით ვერ გეტყვით, რომ ეს ის პირია, ვინც წერილის ავტორი იყო,“ - ამბობს კირვალიძე.
  გუშინ, გვიან ღამითვე ინგა გრიგოლიას გამოკითხვის შემდეგ, შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადამიანის უფლებების დაცვის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, ლონდა თოლორაიამ განაცხადა, რომ უახლოეს მომავალში გამოძიება სრულყოფილად ჩატარდება და დადგება შესაბამისი პირის პასუხისმგებლობის საკითხი. ლონდა თოლორაიას განცხადებით, ვინაიდან შესაძლო დანაშაულებრივი ფაქტი ქალთა მიმართ ძალადობას განეკუთვნება, ადამიანის უფლებათა დაცვის დეპარტამენტი აღნიშნულ საქმეზე მონიტორინგს ახორციელებს. მისივე ინფორმაციით, მთელი დღის განმავლობაში, საგამოძიებო პროცესები დეპარტამენტის დაკვირვების ქვეშ მიმდინარეობდა.  
„ქალბატონი ინგა გრიგოლიას გამოკითხვის საფუძველზე ჩატარდა სხვა საგამოძიებო მოქმედებები და გამოკითხული იქნებიან მოწმეები. შს სამინისტრო სრული პასუხისმგებლობით აცხადებს, რომ მიღებულია ზომები, რათა ქალბატონი ინგას უსაფრთხოება დაცული იქნას და ამის სრულ გარანტიას სამინისტრო ნამდვილად იძლევა,“ - განაცხადა თოლორაიამ.
  ამასთან, შსს-ს ადამიანის უფლებათა დაცვის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა აღნიშნა, რომ გამოძიების ინტერესებიდან და ინგა გრიგოლიას უსაფრთხოებიდან გამომდინარე, ის ვერ ისაუბრებს დეტალებზე, თუ რა ზომები მიიღო შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მისი უსაფრთხოების დასაცავად, თუმცა თოლორაია ამბობს იმასაც, რომ ინგა გრიგოლიას უსაფრთხოების მიზნით, განხორციელებულია შესაბამისი ღონისძიებები და დაზარალებულის უსაფრთხოებას, მის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას საფრთხე არ ემუქრება. ამ ეტაპზე შსს ატარებს საგამოძიებო მოქმედებებს, რომლის ერთ-ერთი მიზანი დამნაშავის იდენტიფიცირებაა. ლონდა თოლორაია ამბობს, რომ გამოიკითხება აბსოლუტურად ყველა პირი, ვისაც შეიძლება, რომ ამ ფაქტებთან დაკავშირებით ჰქონდეს რაიმე ტიპის ინფორმაცია. ინგა გრიგოლიამ სოციალურ ქსელში ვრცელი წერილი გამოაქვეყნა, სადაც საუბრობს, რომ მას უცნობი მამაკაცი 2011 წლიდან ურეკავს, მასზე ფსიქოლოგიურად ძალადობს და ფულს სთხოვს. ტელეწამყვანი აღნიშნავს, რომ მან პოლიციას რამდენჯერმე მიმართა, თუმცა მაშინ ადევნების შესახებ კანონი მიღებული არ იყო და მისი საკითხი რეაგირების გარეშე დარჩა. აღნიშნულ განცხადებასთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გამოძიება დაიწყო. უწყების ცნობით, გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 151-ე მუხლით მიმდინარეობს, რაც მუქარას გულისხმობს. ასევე, ინგა გრიგოლიას Facebook წერილიდან ცნობილი ხდება, რომ პირი, რომელიც მას ემუქრება, ნასამართლევია და 2013 წელს მან საპატიმრო ამნისტიის საფუძველზე დატოვა. უცნობია, რა ბრალდებით იხდიდა სასჯელს მამაკაცი საპატიმრო დაწესებულებაში.  

თათია კაკიაშვილი

[post_title] => რამდენიმე წლიანი მუქარა და შანტაჟი - ვინ არის ნასამართლევი მამაკაცი, ვინც ინგა გრიგოლიას ემუქრება [post_excerpt] => [post_status] => publish [comment_status] => closed [ping_status] => closed [post_password] => [post_name] => ramdenime-wliani-muqara-da-shantadji-vin-aris-nasamartlevi-mamakaci-vinc-inga-grigolias-emuqreba [to_ping] => [pinged] => [post_modified] => 2018-05-21 15:45:50 [post_modified_gmt] => 2018-05-21 11:45:50 [post_content_filtered] => [post_parent] => 0 [guid] => http://fortuna.ge/?p=244972 [menu_order] => 0 [post_type] => post [post_mime_type] => [comment_count] => 0 [filter] => raw ) ) [post_count] => 3 [current_post] => -1 [in_the_loop] => [post] => WP_Post Object ( [ID] => 245429 [post_author] => 8 [post_date] => 2018-05-22 15:44:17 [post_date_gmt] => 2018-05-22 11:44:17 [post_content] => 3 ივნისს აჭარაში საზღვაო სეზონი ოფიციალურად იხსნება. უცვლელი სლოგანით "ზაფხული იწყება აქ" ბათუმში, ტურისტებს ანბანის კოშკთან ელოდებიან. როგორც "ფორტუნას" აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტში განუცხადეს, 3 ივნისს, სეზონის გახსნასთან დაკავშირებით, დილის 12 საათიდან ღამის 3 საათამდე, სპეციალური ღონისძიებებია ჩანიშნული. საზღვაო ატრიბუტიკით გაფორმებული გარემო, ელექტრონული მუსიკა, უცხოელი მოცეკვავეები, სპორტული აქტივობები და სპეციალური ფასები მიმდებარე კაფე-რესტორნებში - ასეთი იქნება 2018 წლის ზაფხულის ფესტივალი.

არაოფიციალურად სეზონი უკვე გახსნილია

ეს რაც შეეხება ოფიციალური გახსნის ოფიციალურ ნაწილს, თუმცა არაოფიციალურად სეზონი აპრილის თვიდან უკვე გახსნილია და არც ბათუმი და არც აჭარის მთიანი მხარე ვიზიტორების რაოდენობას არ უჩივის. წელს, ისევე როგორც გასულ წლებში, დიდი ყურადღება ექცევა აჭარის მთიანი ტურიზმის განვითარებას. როგორც "ფორტუნასთან" დეპარტამენტში აცხადებენ, იქმნება ისეთი ტურისტული მარშრუტები, რომლებზეც შესაძლოა ბათუმელებიც კი, არ იყვნენ ნამყოფი. წელს მიმდინარეობს სამი მარშრუტის მარკირება:
  • ჩირუხი - ხიხანი - გოდერძის 3 დღიანი, სათავგადასავლო წრიული მარშრუტი;
  • გოდერძი - მწვანეტბა - შავიტბა - დანისპარაული;
  • ხულო - თაგო - სხალთა.
"ბათუმში ჩამოსულ ტურისტებს ვთავაზობთ მოინახულონ მთიანი აჭარაც. აჭარა მხოლოდ ზღვა არ არის და ვცდილობთ ეს ადგილობრივებმაც იცოდნენ. მაგალითად სოფელ თაგოში ძალიან ბევრი ბათუმელიც შეიძლება არ იყოს ნამყოფი. ეს ულამაზესი სოფელია, რომელშიც ხულოდან საბაგიროთი გადადიხარ. აჭარული სახლები, ვიწრო ორღობეები... აჭარული სოფელი თუ გინდათ რომ ნახოთ, ამ სოფელს აუცილებლად უნდა ეწვიოთ. ულამაზესია, ბუნებით, სახლებით და ადგილობრივებიც ძალიან სტუმართმოყვარეები არიან," - განაცხადა "ფორტუნასთან" აჭარის ტურიზმის დეპარტამენტის პრესასთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსმა მერი ემირიძემ.
  https://www.youtube.com/watch?v=Tz6tOURVUMA მისივე თქმით, განსაკუთრებული ყურადღება მახვილდება სერვისზე, ამ მხრივ საქართველოში, ჯერ კიდევ არ არის სასურველი დონე მიღწეული. თუმცა, წელს გადამზადდნენ როგორც გიდები, ასევე მთიანი აჭარის ტურისტული ობიექტების მეპატრონეები და თანამშრომლები.  

ზღვის სანაპიროზე ისევ ფიქსირებული ფასები იქნება

რაც შეეხება ბათუმს, ტურიზმის დეპარტამენტში ამბობენ, რომ მათ კუთვნილებაში არსებულ ზღვის სანაპიროზე წელსაც ფიქსირებული ფასები იქნება 3+1 ლარი. ამ ტერიტორიებზე საინფორმაციო ბანერებიც განთავსდება, სადაც ფასების შესახებ ინფორმაციის ნახვა სამ ენაზე იქნება შესაძლებელი.  

550 ათასი ყვავილი ბულვარში 

ბათუმის ზღვისპირა ბულვარში ტურისტული სეზონისთვის მოსამზადებელი სამუშაოები აქტიურად მიმდინარეობს. სწორდება სანაპირო ზოლი, ახლდება ქანდაკებები და ირგვება ყვავილები. ბულვარის ტერიტორიაზე წელს 550 ათასი ყვავილი დაირგვება. ასევე, ცნობილია, რომ ძველი ბულვარის მიმდებარედ, პლაჟზე ჩასასვლელი საფეხმავლო ბილიკების განახლებისთვის 41 ათასი დაიხარჯება. [gallery royalslider="1" link="file" size="large" ids="245456,245443,245445,245446,245452,245453,245454,245455,245444"] დეპარტამენტში აცხადებენ, რომ წელს კიდევ უფრო მეტ ტურისტს ელოდებიან. იანვარი-აპრილის მონაცემებით, 2017 წელთან შედარებით უკვე ტურისტების 28%-იანი ზრდაა დაფიქსირებული. რაც შეეხება ქვეყნებს, საიდანაც ტურისტები აჭარას სტუმრობენ, ტოპ ხუთეული არ იცვლება, თუმცა, ევროპის მხრიდანაც მნიშვნელოვანი მატებაა. მაგალითად, გერმანიიდან შემოსული ტურისტების რაოდენობა 50%-ით გაიზარდა.

თამთა უთურგაშვილი

[post_title] => 3 ივნისს საზღვაო სეზონი იხსნება - როგორ ემზადება აჭარა ზაფხულისთვის? [post_excerpt] => [post_status] => publish [comment_status] => closed [ping_status] => closed [post_password] => [post_name] => 3-ivniss-sazghvao-sezoni-ikhsneba-rogor-emzadeba-achara-zafkhulistvis [to_ping] => [pinged] => [post_modified] => 2018-05-22 15:51:49 [post_modified_gmt] => 2018-05-22 11:51:49 [post_content_filtered] => [post_parent] => 0 [guid] => http://fortuna.ge/?p=245429 [menu_order] => 0 [post_type] => post [post_mime_type] => [comment_count] => 0 [filter] => raw ) [comment_count] => 0 [current_comment] => -1 [found_posts] => 496 [max_num_pages] => 166 [max_num_comment_pages] => 0 [is_single] => [is_preview] => [is_page] => [is_archive] => 1 [is_date] => [is_year] => [is_month] => [is_day] => [is_time] => [is_author] => [is_category] => [is_tag] => 1 [is_tax] => [is_search] => [is_feed] => [is_comment_feed] => [is_trackback] => [is_home] => [is_404] => [is_embed] => [is_paged] => [is_admin] => [is_attachment] => [is_singular] => [is_robots] => [is_posts_page] => [is_post_type_archive] => [query_vars_hash:WP_Query:private] => 09707b624196f04086e4ed1ca4aec09b [query_vars_changed:WP_Query:private] => [thumbnails_cached] => [stopwords:WP_Query:private] => [compat_fields:WP_Query:private] => Array ( [0] => query_vars_hash [1] => query_vars_changed ) [compat_methods:WP_Query:private] => Array ( [0] => init_query_flags [1] => parse_tax_query ) )

მსგავსი სიახლეები