ქავილი, ცემინება, ხველა - ნინო ლომიძე სეზონური ალერგიის დროს სიმპტომების შემსუბუქების გზას გვასწავლის

გადაცემის ლაივი LIVE

რა დროს იწყება და როდის აღწევს პიკს სეზონური ალერგია, როგორ შევამსუბუქოთ ისეთი შემაწუხებელი სიმპტომები, როგორიცაა ყელის, ყურის, თვალის ქავილი, ხველა, ცემინება თუ სუნთქვის გაძნელება და რა ეფექტი აქვს ამ დროს იმუნოთერაპიას. რა უნდა ვიცოდეთ მზის ალერგიის შესახებ და როგორ დავიცვათ თავი ზაფხულში. ამ თემებზე გადაცემაში „სტუმრად ექიმთან“ მედიცინის დოქტორმა, ექიმმა-ალერგოლოგმა ნინო ლომიძემ ისაუბრა.

-ნინო, ჩვენ ახლა წლის იმ პერიოდში ვართ, როდესაც ექიმებს განსაკუთრებით ბევრი პაციენტი აკითხავთ, რადგან აქტიურდება სეზონური ალერგიები. საინტერესოა წლის ამ პერიოდში რომელი ბალახი, მარცვლოვანი ან ყვავილია ყველაზე ხშირად ალერგიის გამომწვევი და ხომ არ არის რაიმე განსაკუთრებული, რასაც ამ პრობლემის მქონე ადამიანებმა ყურადღება უნდა მიაქციონ?

ნინო ლომიძე: დიახ, წლის ამ პერიოდში მომართვიანობა ძალიან მაღალია, რადგან სეზონური ალერგიები პიკშია. მოგეხსენებათ, ახლა არის ბალახების და მარცვლოვნების ყვავილობის პიკი. მსმენელს შევახსენებ, რომ იანვრის ბოლოდან, თებერვლიდან იწყება სეზონური ალერგიების სეზონი და გრძელდება გვიან შემოდგომამდე, ოქტომბერ-ნოემბრამდე.

საერთო ჯამში გვაქვს სამი პერიოდი, რომელთა დროსაც სხვადასხვა ტიპის მცენარეები ყვავილობს. პირველი ეტაპი, ხე-მცენარეების ყვავილობის პერიოდი ამ დროისათვის უკვე დასრულებულია. თუ მარტი-აპრილის პერიოდში ძირითადად კვიპაროსის ყვავილობის გამო იყო მომართვიანობა, მაისის მეორე ნახევრიდან უკვე მოიმატა ბალახების და მარცვლოვნების ყვავილობის გამო დაფიქსირებულმა ალერგიულმა შემთხვევებმა. შემდეგი კვირების განმავლობაში ჰაერში ყვავილის მტვრის კონცენტრაცია იქნება მაქსიმალურ დონეზე. აქედან გამომდინარე გასაკვირი არ არის, რომ ამ პერიოდში პაციენტებს აქვთ ცემინება, სურდო, თვალების ქავილი, ცხვირიდან გამონადენი, ზოგს სუნთქვის გაძნელება, სტვენით სუნთქვა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა უნდა მივანიჭოთ ცხვირის, თვალების, ყურის ქავილს, როგორც ალერგიის სიმპტომს. წელს ეს ყველაფერი განსაკუთრებით რთულია პანდემიის ფონზე.

-თქვენ ახსენეთ ჩივილები, რომლებიც ძალიან ხშირად ახლავს სეზონურ ალერგიას, თუმცა ადამიანებს სხვადასხვა დონეზე გამოეხატებათ ხოლმე ეს სიმპტომები. ზოგს ძალიან შემაწუხებლად და მკვეთრად აქვს ეს სიმპტომები გამოხატული, ზოგს კი მსუბუქად. რით არის ეს განპირობებული? საჭიროებენ თუ არა მსუბუქი პაციენტები ექიმის დახმარებას?

ნინო ლომიძე: ყველაფერი ინდივიდუალურია. რეალურად, ეს ყველაფერი იმუნური სისტემის პასუხზეა დამოკიდებული. ზოგადად, როგორც სხვა ნებისმიერი დაავადების შემთხვევაში, ალერგიის შემთხვევაშიც ყველა ორგანიზმი და იმუნური სისტემა ინდივიდუალურად რეაგირებს. როგორც სხვადასხვა დაავადებების შემთხვევაში არსებობს მსუბუქი, საშუალო და მძიმე პაციენტები, ისეა ალერგიის დროსაც. რაც უფრო ძლიერია იმუნური პასუხი, მით უფრო გამოხატულია სიმპტომები. ყველა პაციენტი ინდივიდუალურია, ამიტომ მიდგომაც განსხვავებულია. დღეისათვის მედიცინაში არსებობს პერსონიფიცირებული მიდგომა, რაც იმას კი არ ნიშნავს, რომ არ გავითვალისწინოთ გაიდლაინები, არამედ იმას, რომ ინდივიდუალურად მივუდგეთ ყველა პაციენტს. თუ ვიღაცას ერთი წამალი შველის, სხვას შეიძლება სამმა წამალმაც არ უშველოს და სხვა პრეპარატის ან სხვა დოზის დანიშვნა გახდეს საჭირო. სწორედ ამიტომ არის საჭირო დროული ვიზიტი ალერგოლოგთან, რომელიც ამ ყველაფრის დაძლევაში დაგვეხმარება. სპეციალისტი თქვენზე ორიენტირებულ დანიშნულებას მოგცემთ. საბედნიეროდ, დღეს სეზონური ალერგია კარგად მართვადია.

-ნინო, დღევანდელი რეალობის გათვალისწინებით ძალიან აქტუალურია ვაქცინაციის საკითხი. ალერგიული ადამიანები დიდი სიფრთხილით ეკიდებიან ამ თემას. ბევრი ადამიანი „სინოფარმის“ ვაქცინას ელის, რომელიც შედარებით ნაკლებ ალერგიულ რეაქციას იწვევს, ვიდრე ვთქვათ „ფაიზერი“ ან „ასტრაზენეკა“. რას გვეტყვით ამასთან დაკავშირებით, უნდა აიცრან თუ არა ალერგიული ადამიანები და რას უნდა მიაქციონ მათ ყურადღება?

ნინო ლომიძე: რასაკვირველია, ალერგიული პაციენტების ტრიაჟი მოხდა და ცნობილია, თუ ვისთვის არის ნებადართული ვაქცინაცია,  ვინ უნდა იყოს ფრთხილად და ვის სჭირდება ალერგოლოგის კონსულტაცია აცრამდე. არის ასევე წითელი ზონა, როდესაც ვაქცინაციისგან თავი უნდა შევიკავოთ. თუმცა “წითელ ზონაში” შედიან მხოლოდ ის ადამიანები, ვისაც ვაქცინის პირველ დოზაზე ჰქონდა ალერგია. ასეთ შემთხვევაში მეორე დოზა არ კეთდება.

ადამიანები, ვისაც აქვთ ალერგია მცენარეების ყვავილი ან ოთახის მტვერზე, ნესტის სოკოზე, მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის ჭინჭრის ციება- ისინი შედიან “მწვანე ზონაში”. მათთვის ვაქცინაცია ნებადართულია, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ აცრამდე ისინი იყვნენ კარგად კონტროლირებულნი სპეციალისტების მიერ. მაგალითად თუ ჭინჭრის ციება არის ქრონიკული, მაგრამ კარგად მართული მედიკამენტებით, შესაძლებელია ასეთ პაციენტებში ვაქცინაცია. ასევე პაციენტებში, ვისაც ჭინჭრის ციება აქვს „მიძინებულ“ მდგომარეობაში. თუ სეზონური ალერგიაც მართულია და ექიმის დანიშნულ მედიკამენტებს კარგად ემორჩილება, თუ წამლის ფონზე პაციენტს სიმპტომები არ აქვს, ასეთ დროს ვაქცინაცია რასაკვირველია დასაშვებია კლინიკაში, ექიმის მეთვალყურეობის ქვეშ და როგორც წესია, 45 წუთიანი ობსერვაციით.

თუ პაციენტის სეზონური ალერგია კარგად არ ემორჩილება მედიკამენტებს და აქვს სიმპტომები, ასეთ დროს ბუნებრივია ჯერ ალერგოლოგთან კონსულტაციაა აუცილებელი, რომელიც გარკვეულ კორექტივებს შეიტანს დანიშნულებაში.

არ იქნება სწორი, რომ სეზონური ალერგიის გამო პაციენტს ვთხოვოთ რამდენიმე თვე დაცდა, ვიდრე მისი ალერგენის ყვავილობა დასრულდება. თუ ალერგია კარგადაა მართული და კარგად ემორჩილება მკურნალობას, ასეთ პაციენტს თამამად შეუძლია აიცრას.

თუ პაციენტს რაიმე ტიპის ქრონიკული ალერგიული დაავადება აქვს, მას როგორც წესი, ჰყავს თავისი ალერგოლოგი და ბუნებრივია რეკომენდებულია ალერგოლოგთან კონსულტაცია აცრამდე.

-ნინო, მოდით, ვისაუბროთ იმუნოთერაპიაზე. ვისთვის არის იმუნოთერაპია, ე.წ. „ალერგიის ვაქცინა“, რას წარმოადგენს ის და დაშვებულია თუ არა იმუნოთერაპია ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში?

ნინო ლომიძე:

ბუნებრივია, იმუნოთერაპია ყველას არ სჭირდება. თუ ავიღებთ პაციენტებს, ვინც ალერგიულია ბალახების და მარცვლოვნების მიმართ, თუმცა მსუბუქად აქვს გამოხატული ალერგია და ზოგჯერ მედიკამენტიც არ სჭირდება, ბუნებრივია ასეთ პაციენტებს არ სჭირდებათ არც იმუნოთერაპია. ის განკუთვნილია საშუალოდ და მძიმედ მიმდინარე ალერგიების მქონე ადამიანებისათვის.

პაციენტს ანალიზით უნდა ჰქონდეს დადასტურებული, რომ ალერგიულია და ცნობილი უნდა იყოს, რის მიმართ არის ალერგიული. მას შემდეგ, რაც გავიგებთ, რომ პაციენტი კონკრეტული მცენარის მიმართ არის ალერგიული და შესაბამისად, სიმპტომების განვითარებაში კონკრეტული ალერგენია დამნაშავე, ვიწყებთ უკვე იმუნოთერაპიას.

თუმცა როგორც მოგახსენეთ, იმუნოთერაპია ყველას არ სჭირდება. არის იშვიათი შემთხვევები, როდესაც იმუნური სისტემა ყველანაირი ჩარევის გარეშე ნელ-ნელა, თვითონ ხდება ტოლერანტული ალერგენის მიმართ და საბოლოოდ პრობლემაც გვარდება. თუმცა როგორც წესი, ადამიანებს ყოველ სეზონზე უწევთ ალერგიის წამლების მიღება სიმპტომებთან საბრძოლველად. თუ ჩვენ ვხედავთ, რომ ალერგიის მიმდინარეობა სულ უფრო რთულდება და წლიდან წლამდე სიმპტომები სულ უფრო მკვეთრად გამოხატული და შემაწუხებელი ხდება, იქნება ეს ქავილი, ცემინება, სურდო, თუ  ასთმურ-სპაზმური მოვლენები, ხველა და სუნთქვის გაძნელება და თუ მედიკამენტებითაც კი არ ხდება მდგომარეობის სათანადო მართვა, ასეთი პაციენტებისთვის არის სწორედ იმუნოთერაპია. იმუნოთერაპია პირდაპირი ჩვენებაა იმ პაციენტებისთვის, ვისი ალერგიაც პროგრესირებს.

რა არის იმუნოთერაპია? ეს არის თერაპია, რომლის დროსაც დამნაშავე ალერგენი ნელ-ნელა, მცირე დოზებით შეიყვანება ორგანიზმში ინექციის ან წვეთების სახით. შესაბამისად, იმუნური სისტემა მას ეჩვევა და ორგანიზმი იმუნიტეტს გამოიმუშავებს. შემდეგ, როდესაც ამ ალერგენს ადამიანი გარემოში ხვდება, მისი იმუნური სისტემა აღარ ღიზიანდება. ნელ-ნელა ხდება მაბლოკირებელი ანტისხეულების გამომუშავება კონკრეტული ალერგენის მიმართ. შესაბამისად, სიმპტომები ნელ-ნელა მსუბუქდება და ბოლოს ქრება.

სეზონური გრიპისა და კორონავირუსი აცრისგან განსხვავებით, იმუნოთერაპია არ არის ერთჯერადად მისაღები წვეთები თუ ინექცია. ეს ხანგრძლივი პროცესია, რომლის შედეგადაც დამნაშავე ალერგენის მიმართ ორგანიზმი ტოლერანტობას გამოიმუშავებს. იმუნოთერაპია არ არის ახალი, მას ას წელზე მეტია იყენებენ და ას წელზე მეტია გვაქვს ეს საშუალება, რომელიც წარმატებულად ებრძვის ალერგიებს.

რაც შეეხება ორსულობას და ლაქტაციას – ამ დროს იმუნოთერაპია არ იწყება, რადგან პოპულაციის ამ ჯგუფზე ამ მხრივ კვლევები არ არის. თუმცა შემიძლია გითხრათ, რომ აშშ-ში მიღებულია იმუნოთერაპიის გაგრძელება მაშინ, თუ პაციენტი თერაპიას გადიოდა 1-1,5 წლის განმავლობაში და შემდეგ დაორსულდა. ევროპა და ჩვენც უფრო ფრთხილად ვუდგებით ამ საკითხს. ჯობია ორსულობის და ლაქტაციის პერიოდ გავიაროთ და შემდეგ გავიაროთ ეს მკურნალობის კურსი.

-ნინო,რა შეიძლება გამოიწვიოს ალერგიამ? სადამდე შეიძლება გადავდოთ ექიმთან მიმართვა და ზოგადად, რამდენად საშიშია ალერგია? ასევე საინტერესოა რას გვეტყვით ე.წ. „ჯვარედინ“ ალერგიებზე, როდესაც შესაძლებელია ალერგია გვქონდეს როგორც მცენარის მტვერზე, ასევე საკვებზეც?

ნინო ლომიძე:  ალერგიის პროგრესირებამ და უყურადღებოდ დატოვებამ შესაძლოა მდგომარეობა გაართულოს. როგორც წესი, მცენარეულ ალერგიას სჩვევია ძირითადად თვალის და ცხვირის სიმპტომები, ანუ ალერგიული კონიუნქტივიტი, რინიტი და ცემინება. თუმცა თუ ამ ყველაფერს ყურადღებას არ მივაქცევთ, შესაძლოა ალერგიულმა რეაქციებმა ქვედა სასუნთქი გზებიც მოიცვას და განვითარდეს უკვე ხველა, სუნთქვის გაძნელება, მსტვენი სუნთქვა და ასთმის სიმპტომატიკა. არსებობენ პაციენტები ე.წ. „პოლინოზური ასთმით“. მათ ასთმა აქვთ არა მთელი წელი, არამედ რამდენიმე თვე და ეს სწორედ მცენარეული მტვრით არის გამოწვეული. ასეთ დროს პაციენტს ენიშნება შესაბამისი მედიკამენტოზური მკურნალობა და ინჰალატორი, რათა შესაბამისად მოხდეს ალერგიის მართვა.

რაც შეეხება კვებით ალერგიებს, ბევრი პაციენტი ამბობს, რომ ახალი ხილის და ბოსტნეულის მიღების დროს აღენიშნებათ სიმპტომები, მაგალითად ყელის ქავილი. თუნდაც ავიღოთ ვაშლი, რომელიც ყველაზე უპრობლემო ხილად ითვლება და დიეტების უმეტესობაშიც დაშვებულია. ცნობილია, რომ იმ ადამიანებს, ვინც არყის ხის მიმართაა ალერგიული, რეაქცია აქვს ვაშლზეც. იმათ, ვისაც ამბროზიაზე აქვს ალერგია, შესაძლოა ბანანსა და კივზე ალერგიაც ჰქონდეთ, ხოლო ბალახების მიმართ ალერგიულ პაციენტებს პამიდორზე ჰქონდეთ რეაქცია. ეს „ჯვარედინი“ კავშირი გამოწვეულია მსგავსი ცილებით, რომლებიც გვხვდება როგორც მცენარეში, ასევე ხილ-ბოსტნეულში. თუ ალერგენი სწორედ ეს საერთო ცილაა, შესაბამისად ადამიანი მის შემცველ ნებისმიერ პროდუქტზეა ალერგიული. მინდა დავამშვიდო ჩვენი მსმენელი და ვთქვა, რომ ასეთი ჯვარედინი კავშირი აღსანიშნავია პაციენტების მხოლოდ 15-20%-ში, ანუ უმეტესობას ეს პრობლემა არ აქვს. თანაც უმეტეს შემთხვევაში ეს სიმპტომები რთული არ არის. უნდა ითქვას ისიც, რომ  პრობლემა არის მხოლოდ ახალ ხილზე, თუ ის თერმულად დამუშავებულია, ხილი ალერგიულ გამოვლინებას არ გამოიწვევს.

-კიდევ ერთი აქტუალური პრობლემა მზის ალერგიაა, რომლის მიმართაც ჩემი აზრით, საზოგადოება სწორად ინფორმირებული არ არის. რეალურად რა ტიპის ალერგიაა ეს და თუ აქვს რაიმე კონკრეტული, განსხვავებული სიმპტომები?

ნინო ლომიძე: მზის ალერგიის სიმპტომი შესაძლოა იყოს ჭინჭრის ციების მსგავსი გამონაყარი კანის იმ მონაკვეთებზე, რომლებიც როგორც წესი, ტანსაცმლით დაფარული არ არის. შესაბამისად, გამონაყარი შეიძლება იყოს სახეზე, ბეჭებზე, ხელებზე, მოკლე ტანსაცმლის შემთხვევაში წვივებზეც. გამონაყარი მზის სხივებთან კონტაქტის შემდეგ მალევე ჩნდება და მალევე გადის მას შემდეგ, რაც ჩრდილში გადავინაცვლებთ. კიდევ ერთი სიმპტომი, რომელიც ქავილს და დისკომფორტს იწვევს, შეიძლება იყოს პაპულოზური გამონაყარი, ანუ პოლიმორფული სინათლის დაზიანება, როდესაც სხეულზე სხვადასხვა ლაქოვანი, წერტილოვანი გამონაყარი ვითარდება. ესეც მზესთან ასოცირდება.

მზის ალერგიისაკენ მიდრეკილნი არიან ბავშვები, რომლებსაც ორგანიზმში მელანინი საკმარისი რაოდენობით არ აქვთ, მათი კანი ღია ფერისაა, ამიტომ ისინი მზის ალერგიისკენ და დამწვრობისკენ არიან მიდრეკილნი. რისკის ჯგუფში შედიან ასევე ადამიანები მშრალი დაზიანებული კანით, ატოპიური დერმატიტით, როცა კანის ბარიერი სრულფასოვანი არ არის და მზე აგრესიულად მოქმედებს მასზე. როცა ეჭვია მზის ალერგიაზე, პირადად მე პაციენტს ყოველთვის ვეკითხები, იტარებს თუ არა ის გარკვეული მედიკამენტების ჯგუფით მკურნალობას. არსებობს მედიკამენტები, რომელთა მიღებაც ზრდის მზის ალერგიის განვითარების ალბათობას. ეს შეიძლება იყოს გარკვეული ჯგუფის კონტრაცეპტივები, ანტიბიოტიკები ან ტკივილგამაყუჩებლები. რისკ-ჯგუფში არიან ღია ფერის კანის და თმის მქონე ადამიანები.

ადამიანებს, ვისაც მზის ალერგია აწუხებთ მოვუწოდებთ, რომ მოერიდონ გარეთ ყოფნას მაშინ, როდესაც მზე ზენიტშია, კერძოდ დილის 10 საათიდან დღის 4 საათამდე. გასაგებია, რომ ზაფხულში ძნელია ისეთი ტანსაცმლის ჩაცმა, რომელიც სხეულს მაქსიმალურად ფარავს, მაგრამ სამწუხაროდ, გამოსავალი ეს არის. მზის ალერგიის მქონე ადამიანები გარეთ არ უნდა გავიდნენ ქუდის და მზის სათვალის გარეშე, მათ უნდა გამოიყენონ მზისგან დამცავი საშუალებებიც, აქ კითხვის ნიშნები არც არსებობს. რაც უფრო გამოხატულია ალერგია, მით უფრო მაღალი დამცველობითი თვისების მქონე საშუალება უნდა იქნეს შერჩეული, რეკომენდებულია საშუალება, რომელსაც SPF 50 ექნება.

ნინო, საინტერესოა არსებობს თუ არა გამოსავალი მზის ალერგიიდან და შეიძლება თუ არა ის დროთა განმავლობაში თავისით ალაგდეს?

ნინო ლომიძე: დიახ, რასაკვირველია, ხდება ისეც, რომ ალერგია თავისით გადის. ზოგადად, მინდა ჩვენი მაყურებელი და მსმენელი დავამშვიდო. როგორც წესი, ალერგიული დაავადების სიმპტომების სრულად ალაგებას დრო სჭირდება, პაციენტებს კი შედეგის მიღება ეჩქარებათ და ცხადია, მე მათი მესმის. ზოგადად, ალერგიული დაავადებები ძალიან შემაწუხებელია. შეიძლება ადამიანს უფრო სერიოზული დაავადება ჰქონდეს, რომლის სიმპტომებიც იმდენად შემაწუხებელი არ არის, ამიტომ მას ნაკლებ ყურადღებას აქცევდეს და ნაკლებად ნერვიულობდეს. ალერგიული დაავადებები კი ზოგჯერ იმდენად შემაწუხებელია, რომ პაციენტის ცხოვრების ხარისხს აუარესებს. თუმცა მინდა აღვნიშნო, რომ დროულ დიაგნოსტიკას, სპეციალისტთან დროულ მიმართვიანობას და ალერგოლოგის დროულ ჩარევას შეუძლია საგრძნობლად გააუმჯობესოს ადამიანის ცხოვრების ხარისხი და თუკი ალერგიული დაავადება იქნება კარგად მართული, ის სრულიადაც აღარ იყოს შემაწუხებელი. ყველა პაციენტისათვის მკურნალობის დრო ინდივიდუალურია, თუმცა ალერგიების მართვა დღეისათვის ძალიან კარგად და ეფექტურად არის შესაძლებელი.

გადაცემის აუდიოჩანაწერი