როგორ ავალაპარაკოთ ბავშვი, თუ მან მეტყველება დააგვიანა - ირინა ნიკოლაიშვილის რჩევები მშობლებს

გადაცემის ლაივი LIVE

რატომ არის საგანგაშო, როცა ბავშვი ლაპარაკის დაწყებას აგვიანებს, როგორ უნდა მიხვდეს მშობელი, რომ ბავშვი მეტყველებას აგვიანებს, რით შეიძლება იყოს გამოწვეული აღნიშნული პრობლემა და როგორ უნდა მოიქცეს მშობელი ასეთ დროს – ამ და სხვა საინტერესო კითხვებს ნატა ხარაშვილის გადაცემაში „სტუმრად ექიმთან“ ბავშვთა ფსიქოლოგი – ირინა ნიკოლაიშვილი უპასუხებს.

ქალბატონო ირინა, რა დროს, რა შემთხვევაში უნდა ვიფიქროთ, რომ ბავშვი ლაპარაკის დაწყებას აგვიანებს?

მიხარია, რომ ამ საკითხზე საუბრის საშუალება მომეცა, რადგან ეს თემა ნამდვილად ძალიან აქტუალურია. ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური ხდება მაშინ, როდესაც მშობლებს ბავშვების ბაღში ან სკოლაში მიყვანა უწევთ, რადგან მაშინ ახსენდებათ, რომ ყველაფერი ისე არ არის, როგორც უნდა იყოს და რომ ბავშვი შესაბამისად ვერ აკმაყოფილებს ნორმებს. დღევანდელი რეგულაციებით მათ ბაღის ან სკოლის ფსიქოლოგთან უწევთ შეხება და სწორედ მაშინ აწყდებიან პრობლემას და ხვდებიან, რომ ყველაფერი ისე არ არის მათ შვილთან, როგორც სხვა ბავშვებთან და რომ მათი შვილი არ არის ნორმასთან ახლოს. ასეთ დროს კი მშობლები აღნიშნული დაწესებულებებიდან იღებენ გარკვეულ მითითებებს, ზოგიერთ შემთხვევაში უარსაც კი, რადგან მათი ბავშვი არ არის სასკოლო ან ბაღის ასაკისთვის მზად. სწორედ ამის შემდეგ ვახსენდებით ჩვენ და ძალიან ხშირი არის ხოლმე წლის ბოლოს ერთ თვიანი კურსის მოთხოვნა. პირადად ჩემთვის სახლში სიარულიც კი შემოუთავაზებიათ, რომ ბავშვისთვის გარკვეული პირობები შემექმნა. სიმართლე გითხრათ, ამ საკითხზე გული შემტკივა, რადგან ეს ბავშვის პრობლემა კი არა, არამედ მშობლის პრობლემაა. მესმის, რომ დღეს, ამ სოციალურ ვითარებაში, ასეთ რიტმში, ქუჩაში თუ სამსახურში ძალიან ბევრ პრობლემას აწყდება ადამიანი, მაგრამ ეს საკითხი უმნიშვნელოვანესია და თითოეული მშობელი გაცილებით დიდი პასუხისმგებლობით უნდა მოეკიდოს ბავშვის მეტყველებასთან დაკავშირებულ ყველა დეტალს. სამწუხაროდ, ხშირია შემთხვევები, როდესაც ასეთ პრობლემასთან შეჯახებისას, უფროსი თაობის წარმომადგენლები ახალგაზრდა მშობლების დამშვიდებას შემდეგი ფრაზებით იწყებენ: „შენც ასე იყავი“, „მამამისიც ასე იყო“, „არ მიაქციო ყურადღება“, „დაველოდოთ“ და ა.შ. ხშირად მშობლები მხოლოდ შფოთავენ, მხოლოდ ღელავენ და არაფერს არ აკეთებენ ამ პრობლემის მოსაგვარებლად, საერთოდ არცერთ ნაბიჯს არ დგამენ, ელოდებიან, თავისით როდის დაიწყებს ბავშვი  საუბარს.

დღის განმავლობაში 10 სხვადასხვა ადამიანს ვხვდები, 10 სხვადასხვა ისტორიას ვისმენ, თითოეულ დეტალთან დაკავშირებით უამრავ კითხვას ვსვამ და საუბრის ბოლოს ვისმენ ფრაზებს: „მე რომ ეს მცოდნოდა“, „ამასთან შეხება რომ მქონოდა, გაცილებით ადრე დავიწყებდი ზრუნვას“ და ა. შ. ხშირად მშობელი, რომელიც 3-4 წლის ასაკში ბავშვისგან მეტყველებას ითხოვს, კითხვებზე, ჰქონდა თუ არა ბავშვს რაიმე ბგერები, ახმოვანებდა თუ არა გარკვეულ ხმებს, გბაძავდათ თუ არა, ამბობს, რომ მსგავსი არაფერი ახსენდება.

ხაზგასმით მინდა აღვნიშნო, რომ მეტყველება ერთ მშვენიერ დღეს არ იწყება. მეტყველებისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს: საარტიკულაციო აპარატის მზაობას, პირის აპარატის მზაობას, ლაგმის არსებობას, ენის ფორმას, სასის სიმაღლეს. თუ ბავშვს ლაგამი დაბმული აქვს, იქ მეტყველება თავისთავად დაიგვიანებს. შემდეგ მივდივართ სამშობიაროში, ვიგებთ, როგორ იქნა ეს ბავშვი შეფასებული, რატომ გამოატანეს მშობლებს ბავშვი ასეთ მდგომარეობაში, რატომ არ იყო აღნიშნული ეს დეტალი, რომ მალევე მომხდარიყო შესაბამისი ჩარევა. ძალიან მაშფოთებს ის ფაქტი, რომ დღევანდელი თაობა, რომელიც შვილოსნობისთვის ემზადება, არანაირად არ არის ინფორმირებული იმ სავალალო შედეგებზე, რომელიც მათ გართობას სდევს.

თითქმის 30 წელია, რაც ამ საქმიანობით ვარ დაკავებული და თუ ჩემი საქმიანობის დასაწყისში 1-2 შემთხვევა მყავდა პაციენტების, რომელთაც მეტყველების თუ მენტალური შეფერხება ჰქონდათ, ახლა 10 ბავშვიდან 5-6 ბავშვთან მეტყველების ან ქცევის თერაპიით ვარ დაკავებული. ეს ყველაფერი კი არაჯანმრთელმა ფეხმძიმობის რიტმმა მოიტანა. მშობლები არ არიან ინფორმირებულები, არ იციან, თუ რა კვალს ტოვებს ახალგაზრდობაში მიღებული სხვადასხვა ნარკოტიკული საშუალებები, ჭარბი რაოდენობით ალკოჰოლი, ტრანკვილიზატორები და ა.შ.

ძალიან მაშფოთებს ახალგაზრდა გოგონების მიერ არყის მოხმარება, რადგან ეს სასმელი საოცრად მოქმედებს ფსიქიკაზე, მით უმეტეს, იმ რაოდენობით, რა რაოდენობითაც ისინი იღებენ. მათ არ აქვთ ინფორმაცია, რა სავალალო შედეგები შეიძლება მოჰყვეს ამ ყველაფერს, რომ ამან შეიძლება ხელი შეუშალოს მათ სრულფასოვანი, ჯანმრთელი შვილის ყოლაში.

 როდესაც ბავშვი აგვიანებს საუბარს, არ წარმოთქვამს ბგერებს, სიტყვებს, ეს ყველაფერი უკვე წარმოადგენს ღელვის საფუძველს თუ პათოლოგიის შემთხვევაში მეტყველების შეფერხებას სხვა ტიპის პრობლემებიც ახლავს თან?

რა თქმა უნდა, ამას თან ახლავს სხვა პრობლემებიც. როდესაც მშობელი ამჩნევს პრობლემას, მაგრამ ამაზე ღიად არ საუბრობს, ის უბრალოდ გაურბის არსებულ რეალობას, არსებულ პრობლემას. ასეთი შეფერხების დროს კი მშობლის აქტიური ჩართულობა ძალიან მნიშვნელოვანია. ასეთ დროს ძალიან დიდი პასუხისმგებლობა ეკისრება მშობელს, რადგან ისინი თერაპევტთან მხოლოდ ერთი საათის განმავლობაში არიან. დღევანდელი მსოფლიო გაიდლაინების მიხედვით, ასეთი დარღვევის მქონე ბავშვი 8 საათის განმავლობაში სხვადასხვა აქტივობებით უნდა იყოს დაკავებული. თუ ამ რვა საათის განმავლობაში ბავშვი შესაბამისი აქტივობებით არ იქნება დაკავებული, ჩვეულ ნორმასთან დაახლოება და დეფიციტის დაწევა შეუძლებელია.

ქართულ რეალობაში საკმაოდ რთულია მშობელმა ამ ტიპის აქტივობა შექმნას, შესაძლებელია თუ არა, რომ ბაღი გახდეს ალტერნატივა? ბევრი მშობლისგან მოგვისმენია, რომ ბაღმა ბავშვზე კარგად იმოქმედა, რომ ბაღში შეყვანის შემდეგ ბავშვმა საუბარი დაიწყო,

არაერთხელ მქონია შემთხვევა, როდესაც მშობლებმა ჩემთან ურთიერთობის შედეგად, მიიღეს გადაწყვეტილება, რომ გარკვეული დროით თავი დაენებებინათ თავიანთი საქმიანობისთვის და შვილებისთვის მიეძღვნათ თავი იმისთვის, რომ მიეღოთ ის შედეგი, რაზეც გვქონდა გათვლა. მე ფაქტობრივად არ ვიწყებ მუშაობას ასეთ რთულ ბავშვებთან მანამ, სანამ მშობლებს ჩემს განწყობას არ გადავცემ და სანამ ისინი დაკისრებულ ვალდებულებას არ გაიაზრებენ. მე მთელი ჩემი ენერგიის გადაცემა მიწევს ბავშვებისთვის, რომ მათ ჩემს ტერიტორიაზე დაცულობის შეგრძნება შევუქმნა. ამ განცდის მოპოვების შედეგად, ამ ენერგეტიკის და დატვირთვის შედეგად რომ ერთ-ორ სიტყვას ვათქმევინებ, ბუნებრივია, ჩემგან გასული, უახლოესი გარემოცვისგანაც იგივე დამოკიდებულებას ითხოვს. ჩემი პირველი რეკომენდაციაც სწორედ ის არის ხოლმე, რომ მშობლებმა შეძლონ და ანალოგიური ემოცია და განცდა შეუქმნან ბავშვს. ბავშვებმა მათთანაც უნდა იგრძნონ იგივე წარმატება, თვითდაჯერებულობა, რასაც ისინი ჩვენი, პროფესიონალების დახმარებით გრძნობენ, თუნდაც ერთი კუბიკის მეორე კუბიკზე დადგმისას, ძაღლის თუ კატის ხმის გახმოვანებისას და ა.შ.

რაც შეეხება ბაღს, თვითონ ფაქტი სცემს პასუხს შეკითხვას, გამოდის, რომ ბავშვს მეტყველების პრობლემა კი არა, სოციუმის ნაკლებობის პრობლემა ჰქონდა და ამან გამოიწვია მეტყველების შეფერხება. შესაბამისად, ბავშვმა მაშინ დაიწყო ლაპარაკი, როდესაც მოხდა სოციუმში, როდესაც იმაზე მეტი ყურადღება მიექცა, ვიდრე მას სახლში აქცევდნენ. სამწუხაროდ, მშობლებს დილის 9 საათზე უწევთ შვილებთან განშორება და ბავშვები გამზრდელებთან მშობლებზე მეტ დროს ატარებენ. ეს ყველაფერი იწვევს გაუცხოებას, რადგან გვიან დაბრუნებულ, დაღლილ მშობელს მხოლოდ ერთსაათიანი ურთიერთობის რესურსი რჩება და მხოლოდ ბავშვის დაბანით და დაძინებით შემოიფარგლება.

მშობელს ხშირად უთქვამს ჩვენთვის, რომ ბავშვი ძიძასთან გადასარევად იქცევა, მაგრამ მის დანახვაზე ირევა, ყირაზე დგება, ძიძას ელაპარაკება, მაგრამ მას არა, ძიძასთან სძინავს, მაგრამ მასთან არა. ეს სწორედ ამ ყურადღების დეფიციტის შედეგია. ბავშვებს რომ დიდი ადამიანებივით შეეძლოთ საუბარი, რა თქმა უნდა, იტყოდნენ, რომ იმ ასაკამდე მაინც დავკავდეთ მათი და მათთან დიდი დრო გავატაროთ, სანამ თავისით ისწავლიან თავის მოვლას, კოვზის ჭერას, თამაშს და ა.შ. რადგან მათ ამის თქმა არ შეუძლიათ, თავისი რესურსების შესაბამისად გვანიშნებენ.

შესაძლებელია ბაღმა დადებითად იმოქმედოს ბავშვზე, მაგრამ არა ყველა შემთხვევაში. სოციუმს მორიდებული ბავშვი ბაღში შეყვანის შემდეგ შეიძლება რადიკალურად შეიცვალოს, გახდეს უფრო დამთმობი, აქტიური, ისწავლოს მიბაძვა და ა.შ. აქ მნიშვნელოვანია ისიც, თუ როგორი პედაგოგი, გარემო და ბავშვები დახვდება მას ბაღში. ეს საკითხი ძალიან საფრთხილოა და ოქროს შუალედია მოსაძებნი, რადგან ხშირია შემთხვევა, როდესაც უმეტყველო ბავშვი ხვდება აქტიურ, მოლაპარაკე ბავშვებთან და ის ამის გამო კიდევ უფრო მეტად ითრგუნება. როდესაც მშობელს ბავშვის ბაღში წაყვანას ვურჩევთ, ხშირად ვეუბნებით, რომ დროის გარკვეული მონაკვეთი ეზოს აქტივობებით დაკავდნენ, ჩაერთონ ისეთ აქტივობებში, სადაც ბავშვს იდენტობის განცდა ექნება, დაინახავს, რომ ისიც ისეთივეა, როგორიც სხვა ბავშვები, ისიც ისე თამაშობს ქვიშაში, როგორც სხვები, ისიც ისე სრიალებს სასრიალოზე, როგორც სხვები სრიალებენ და ა.შ. ძალიან დიდი სიფრთხილე გვმართებს, რომ ბაღმა პირიქით არ იმოქმედოს და პირიქით ხაზგასმა არ მოხდეს ბავშვის დეფიციტური მხარეების, მაგალითად იმის, რომ როდესაც მასწავლებელი ზღაპარს კითხულობს, სხვები კითხვას სვამენ, მაგრამ ის ვერ აკეთებს იმავეს, რომ მისი მოტორიკა არ იძლევა იმის საშუალებას, რომ სხვასავით დახატოს და ა.შ.

ეკრანზე დამოკიდებულება, მუდმივად გაჯეტზე მიპყრობილი ყურადღება უშლის ხელს მეტყველების სტიმულაციას?

მოდით, პირველ რიგში, ხაზს გავუსვამ იმას, თუ რა არის მეტყველება და როგორ იწყება ის. მეტყველება ყურადღებიდან გამომდინარე ქცევაა. მეტყველებას ბავშვი ახორციელებს მიბაძვით, სოციუმთან მსგავსებით.

როდესაც მშობელი ბავშვს ატყობს, რომ ის იმაზე მეტად აქტიური, ცელქი და უყურადღებოა, ვიდრე უნდა იყოს, იმ კონკრეტულ ასაკში და სიტუაციაში, ეს უკვე არის წითელი ნათურა და მშობელი გაათმაგებულად უნდა დაინტერესდეს შეძლებს თუ არა ბავშვისგან მიიღოს ადეკვატური პასუხი, კონკრეტული ერთი დავალების ხანგრძლივი დასწავლის და გამეორების შემდეგ.

ხშირად, როდესაც მშობელს ვეკითხები, თუ რა სცადა ბავშვის ასამეტყველებლად, რომელიმე ბგერა, რომელიმე სიტყვა, ემოციის გამოხატვის დროს გარკვეული ქმედება თუ ასწავლა, პასუხად ვიღებ, რომ არასდროს უცდია ამის სწავლება. ასეთ შემთხვევაში, რთულია ყველა იმ დაკარგული დროის დაბრუნება, ყველა იმ დეტალზე ჩაწვდომა და ყურადღების გამახვილება, რომელზეც მშობელს გარკვეული თვეებისა და დღეების უკან უნდა ეზრუნა. ყურადღებიანი მშობელი არ არის მხოლოდ ის ვინც უმაღლესი ხარისხის ინვენტარით აწყობს ბავშვის ოთახს, ან უმაღლესი ხარისხის სათამაშოებს ყიდულობს.

უფრო ახლოს გაიცანით თქვენი შვილები და ეცადეთ უფრო მეტი დრო დაუთმოთ მათ. დაუთმეთ დღეში რამდენჯერმე რამდენიმე წუთი რაიმეს დასწავლას, ოღონდ აუცილებლად მოიკითხეთ შემდეგ ის, რაც ასწავლეთ.

თუ აწყდებით იმ სირთულეს, რომ 4-5 მცდელობის შემდეგ, ვერ იღებთ შედეგს, მიმართეთ კომპეტენტურ პიროვნებას, თუნდაც პედიატრს. ნუ დაელოდებით ნურც ერთ დღეს. როდესაც ბავშვი 3 წლის ასაკში უნდა საუბრობდეს, 3-4 სიტყვიან წინადადებებს უნდა ამბობდეს, მაგრამ ის ვერცერთ ლოგიკურ ჯაჭვს, ვერცერთ ლოგიკურ კავშირს ვერ ამყარებს და მხოლოდ ხელებით და ფეხებით გაგებინებთ სათქმელს, ეს, რა თქმა უნდა, შესამჩნევი იქნება და არ უნდა გამოგეპაროთ. შეუძლებელია ასეთი ბავშვი შემდეგ საბავშვო ბაღში ისეთ ბავშვებთან ერთად იყოს, რომლებიც მასწავლებელს ღრმა ფსიქოლოგიური შინაარსის კითხვებს უსვამენ, ზღაპრის კითხვისას ავლებენ პარალელებს და ა.შ. , რადგან ასეთ დროს თქვენი შვილისთვის ის სიტუაცია, ზღაპარი, შეკითხვები აბსოლუტურად გაუგებარია. მშობელს კი შემდეგ უკვირს, რატომ არ რჩება ბავშვი ბაღში და რატომ ტირის. ბავშვმა ასეთ დროს შეიძლება უარი თქვას საკვებზე, აირიოს ტუალეტის ინსტიტუტი, აირიოს ძილი, გახდეს აგრესიული და ა.შ. ხშირად პედაგოგებსაც არ ჰყოფნით სათანადო მზაობა, რომ მშობლებს უთხრან ინდივიდუალურად ამუშაონ ბავშვი, ან წიგნის დასურათებული ვარიანტი შესთავაზონ ბავშვს, რომ მისთვისაც გასაგები იყოს ზღაპარი. ბავშვს არ უნდა ჰქონდეს იმის განცდა, რომ მისი თანატოლების მსგავსი არ არის, ეს პირდაპირ მოქმედებს მათ თვითშეფასებაზე. ისე არ ხდება, რომ ადამიანი გარკვეულ ასაკში აღიქვამდეს რაღაცას, გარკვეულ ასაკში მოტორიკას ივითარებდეს, გარკვეულ ასაკში მეტყველებას და ა.შ.

ადამიანის ფსიქიკა მზესავით არის, ყველა ფსიქიკური პროცესი მუცლადყოფნის პერიოდიდან უნდა ახლდეს, აღქმაც, მეხსიერებაც, აზროვნებაც, ყურადღებაც, მეტყველებაც. ის, რომ გოგოა და სწრაფად იწყებს ლაპარაკს ან ბიჭია და გვიან დაიწყებს, აბსოლუტურად მცდარი მიდგომაა. გოგოც და ბიჭიც ერთნაირად უნდა გამოსცემდეს ბგერას, ერთნაირად უნდა მართავდეს ტუჩებს ბგერის წარმოთქმისას, ერთნაირად უნდა მღეროდეს, ცეკვავდეს და ა.შ. აუცილებლად უნდა აღვნიშნო, რომ ძალიან კარგ პროპაგანდას ეწევა „იუსტიციის სახლი“. ძალიან კარგია, რომ მათ წამოიწყეს სავალდებულო ნორმატივების ახალგაზრდა მშობლებისთვის გაცნობა. ისინი მშობელს ყოველთვიურად აწვდიან ინფორმაციას იმის შესახებ, თუ რას უნდა აკეთებდეს ბავშვი იმ პერიოდში. თუ აქამდე მშობლები ამბობდნენ, რომ არ იცოდნენ, როდის რა უნდა ექნა ბავშვს, ახლა ასე თუ ისე „იუსტიციის სახლმა“ იტვირთა ამ ყველაფრის გაცნობა. ბევრს ძალიან წაადგა ამ ინფორმაციებთან წვდომა.

თუ ბავშვი 3-4 წლის ასაკში ვერ ლაპარაკობს, მაგრამ მშობელს ის არ მიჰყავს სპეციალისტთან და უბრალოდ ელოდება, როდის დაიწყებს საუბარს, არის შანსი, რომ ბავშვმა მართლაც თავისით დაიწყოს მეტყველება?

ჩემი პრაქტიკიდან გამომდინარე გეტყვით, რომ ასეთი შემთხვევა თითქმის არაა და პროცენტი ძალიან დაბალია. როდესაც ლაპარაკია დარღვევაზე, სერიოზულ დიაგნოზზე და შეფერხებაზე, არა მარტო მეტყველებაზე, არამედ სხვა კოგნიტურ შეფერხებაზეც, ბავშვი თავისით არ დაიწყებს ლაპარაკს. ძალიან ხშირად მქონია ისეთი შემთხვევებიც, როდესაც ბავშვი ყველა ასპექტში ძალიან აქტიურია და თითქმის არაფერი უშლის ხელს მეტყველებისთვის, ყველა პირობას აკმაყოფილებს, სრულფასოვნად ვითარდება და ა.შ. , მაგრამ მაინც არ საუბრობს. შემდეგ აღმოჩნდება, რომ ბავშვს ან სტრესი აქვს მიღებული ძიძასთან განშორებით, ან ენობრივი ბარიერი აქვს, არის შერეული ოჯახიდან, სადაც მშობლები სხვადასხვა ენაზე ესაუბრებიან. ხშირია ასეთი ხელოვნურად შექმნილი ფაქტორებიც და სწორედ ეს ფაქტორები უშლის ხელს ბავშვის მეტყველებას. ასეთ დროს მშობლებს ვთხოვ, რომ ერთ ენაზე ესაუბრონ ბავშვს. ბავშვს არ უნდა აუყვანოთ სხვა ენოვანი ძიძა მხოლოდ იმიტომ, რომ გსურთ, ბავშვმა სხვა ენაც იცოდეს. აღნიშნული ფაქტორების მოშორების შემდეგ, ძალიან სწრაფად ყოფილა შედეგი და ძალიან სწრაფად დაუწყია ბავშვს საუბარი, მაგრამ ის, რომ არანაირი ზომა არ მიიღოს მშობელმა და ბავშვმა თავისით დაიწყოს საუბარი, ჩემს პრაქტიკაში ალბათ 1-2 შემთხვევა იყო, თუმცა ვიტყოდი, რომ ამ შემთხვევებშიც მაინც იყო გარკვეული სახის ჩარევა.

თერაპიის დროს რა არის ის მთავარი და აუცილებელი რასაც ბავშვებთან აკეთებთ?

პირველ რიგში, მიმაჩნია, რომ მხოლოდ დიაგნოზის დასმა და მშობლებისთვის მიწოდება საკმარისი არ არის. ერთია, რომ შენ იჭერ დიაგნოზს და მეორეა, რომ სახელმწიფო ძალიან აქტიურად უდგას გვერდით ასეთი სირთულის მქონე ბავშვებს და გარკვეულ თერაპიებს უფინანსებს მათ. აღსანიშნავია, რომ მარტო ამ კატეგორიაში და დაფინანსებაში მოხვედრა საკმარისი არ არის, რადგან ინდივიდუალური მუშაობა მნიშვნელოვანია. ინდივიდუალური მუშაობა უფრო მნიშვნელოვანი და შედეგიანია. პირადად მე არასდროს მიმუშავია მოვალეობის მოხდის მიზნით, თითოეული ბავშვის ცხოვრებით ვცხოვრობ, ისინი ჩემი ნაწილები ხდებიან. მე ამ ბავშვებზე ინფორმაციას მხოლოდ ვიზიტისას არ ვიღებ, ისინი 24 საათი ჩართულები არიან ჩემთან, ამაში არაერთი მშობელი დამემოწმება. ვიცი, ყველა მათგანის სიცხის შესახებ, მოგზაურობის შესახებ, ვიცი, სად და როგორ იგეგმება მათი დაბადების დღე. ჩვენი ურთიერთობა ჩემს კაბინეტში არ სრულდება. მე 100%-ით ვიხარჯები ამ ბავშვებთან და მშობლისგან ორმაგ დახარჯვას მოვითხოვ. თითოეულმა სეანსმა უნდა მომიტანოს გარკვეული ცვლილება, თუნდაც თითო ბგერა, თითო ქმედება. ხშირად მშობლები სეანსზე დასწრებას მთხოვენ და ამაზე უარს არასდროს ვამბობ, რადგან იქ თავად ხედავენ, თუ რამხელა ენერგიას ვდებ მათ შვილებში. ყოფილა მომენტები, როდესაც მშობელს ვეღარ გაუძლია და დაუტოვებია სეანსი, რადგან მქონია შემთხვევა, როდესაც 45 წუთის განმავლობაში მხოლოდ სიტყვა წითელი გამიმეორებია, მაგიდაზე მხოლოდ წითელი ნივთები მდებია, წიგნებში მხოლოდ წითელი ფერი მიჩვენებია ბავშვისთვის და როდესაც ამის შემდეგ მისთვის მიკითხავს, „ეს რა ფერია“ , პასუხად მწვანე ან ლურჯი მიმიღია, რაც საერთოდ არც ერთხელ მიხსენებია. ის, რომ ამხელა ენერგიას, ძალისხმევას, ემოციას ვდებ, მშობლისთვის ძალიან დიდი ნიმუშია, რადგან მე თუ ასე ვიხარჯები მათი შვილისთვის, ესმით, რომ მათგანაც ანალოგიურს მოვითხოვ. თუ ასეთი რაოდენობით დაიხარჯები საკუთარ შვილთან, შეუძლებელია შედეგმა დააყოვნოს. ძალიან ხშირია მშობლებისგან განცხადება, რომ სადღაც იარეს და შედეგი არ ჰქონდათ. ამაში ვერ დავეთანხმები, რადგან ეს უწყვეტი პროცესია და მათ უნდა გაიაზრონ, თითოეული თერაპევტის ცვლილება რამდენად რთულად აისახება ბავშვის ფსიქიკაზე. ეს ძალიან სათუთი საქმეა და თუ ვინმესთან ატარებთ ბავშვს და ვინმეს ანდობთ, ბოლომდე ენდეთ. იყავით ჩართულები ამ პროცესში და თქვენს თავს კითხეთ, რა მოგცათ სეანსმა, რა მოგიტანათ ახალი, რისთვის იყავით იქ და რა დავალებით მოდიხართ. ყოფილა შემთხვევა, რომ აუტიზმის ურთულესი სტადიის მქონე ბავშვთან წლები მიმუშავია, მაგრამ არცერთი დღე ყოფილა იდენტური. მყოლია პაციენტები, რომელთათვისაც წერა-კითხვაც კი მისწავლებია და რომლებიც მხოლოდ ჩემთან საუბრობდნენ, მხოლოდ ჩემთან შეეძლოთ წერა და კითხვა, მაგრამ სოციუმში ამის გამოყენება და გადატანა მათთვის გარკვეულ სირთულეს წარმოადგენდა, თუმცა მათი მშობლებისთვის აღნიშნული შემთხვევაც ძალიან დიდ წარმატებად ითვლებოდა. როცა მშობელი პატარა ცვლილებას მაინც ხედავს, მას მალევე სურს შედეგი და ჩვეულ ნორმასთან სიახლოვეს ითხოვს, რაც პრაქტიკულად შეუძლებელია. მინდა ვთქვა, რომ პრობლემის მოგვარებისთვის, ყველაზე მნიშვნელოვანი დროული რეაგირებაა.