თურქეთის სამხრეთ სანაპიროსთან, კეკოვას კუნძულის მახლობლად, არქეოლოგებმა გემის ნამსხვრევები აღმოაჩინეს, რომლებიც, სავარაუდოდ, 4 400-4 700 წლის წინანდელია. სპეციალისტების შეფასებით, აღმოჩენა შესაძლოა მსოფლიოში უძველესი ცნობილი გემის ნაშთები იყოს და ბრინჯაოს ხანაში ხმელთაშუა ზღვაზე ვაჭრობის შესახებ მნიშვნელოვანი ინფორმაცია მოგვაწოდოს.
გემის ხის კონსტრუქცია წყალში ხანგრძლივი ყოფნის შედეგად თითქმის მთლიანად გაქრა, თუმცა ზღვის ფსკერზე მისი ტვირთის ნაწილი გადარჩა. არქეოლოგებმა 30-ზე მეტი კერამიკული ჭურჭელი და სამი დიდი ქვის ღუზა აღმოაჩინეს. ნაპოვნი ნივთები დაახლოებით 30 მეტრის სიღრმეზე, წყალქვეშა ფერდობზე იყო მიმოფანტული.
მკვლევრების ვარაუდით, დაახლოებით 10 მეტრის სიგრძის გემი სავაჭრო დანიშნულებით გამოიყენებოდა და ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში გადაადგილდებოდა. ჭურჭლის ფორმისა და თიხის შემადგენლობის მიხედვით, ტვირთი შესაძლოა ლევანტის სანაპიროზე, დღევანდელი იორდანიის ველზე მდებარე სახელოსნოებში ყოფილიყო დამზადებული. მსგავსი ჭურჭელი ეგვიპტეშიც, გიზის პირამიდების მახლობლად, ასევე კრეტასა და ტროასთან არის აღმოჩენილი, რაც იმ პერიოდში სავაჭრო კავშირების ფართო ქსელზე მიუთითებს.
განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო იმ ფაქტმა, რომ ზოგიერთ ჭურჭელში შავი ნარჩენები ჯერ კიდევ შემორჩენილია. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ქილებში შესაძლოა ზეითუნის ზეთი, ღვინო ან მცენარეული ფისი ინახებოდა. ერთ-ერთ ჭურჭელს ცხრა განსხვავებული ნიშანი და ორი ხვრელი აქვს, რის გამოც მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ის შესაძლოა ყველის ან კარაქის დასამზადებლადაც გამოიყენებოდა. ეს კი მიანიშნებს, რომ მეზღვაურებს ხანგრძლივი მოგზაურობისას შესაძლოა თხებიც გადაჰყავდათ და რძის პროდუქტებს თავად ამზადებდნენ.
აღმოჩენას თურქეთის უნივერსიტეტის არქეოლოგი ჰაქან ონიზი ხელმძღვანელობდა. მისი თქმით, ნაპოვნი ნივთები უძველესი საზღვაო ვაჭრობისა და იმ ადამიანების ყოველდღიური ცხოვრების შესახებ იშვიათ ცნობებს ინახავს, რომლებიც ათასობით წლის წინ ხმელთაშუა ზღვაში მოგზაურობდნენ.
გემის ასაკი რადიონახშირბადული მეთოდით ვერ დადგინდა, რადგან ხის ნარჩენები არ არის შემორჩენილი. ამიტომ სპეციალისტებმა კერამიკული ჭურჭლის ფორმები და დეკორატიული მახასიათებლები შეისწავლეს. მათი შეფასებით, გემი ადრეული ბრინჯაოს ხანას მიეკუთვნება – იმ პერიოდს, როდესაც ეგვიპტეში გიზის დიდი პირამიდა შენდებოდა.
აღმოჩენის მნიშვნელობას ისიც ზრდის, რომ აქამდე უძველესი გემის ნამსხვრევებად საბერძნეთის დოკოსის კუნძულის მახლობლად აღმოჩენილი ნაშთები მიიჩნეოდა, რომელთა ასაკიც დაახლოებით 4 200 წელია.
თურქეთის ხელისუფლების განცხადებით, აღმოჩენილი არტეფაქტები ანტალიაში დაგეგმილ ხმელთაშუა ზღვის წყალქვეშა არქეოლოგიის ახალ მუზეუმში გამოიფინება. მკვლევრები იმედოვნებენ, რომ ნაპოვნი ნივთების შემდგომი შესწავლა უფრო ნათლად წარმოაჩენს, როგორ უკავშირდებოდა ერთმანეთს ძველი ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროები და რა საქონლით ვაჭრობდნენ იმდროინდელი მეზღვაურები.
